در قرن سيزدهم ميلادى چون خانوادهء تغلق سرير آراى سلطنت شد ، سلطان محمد شاه تغلق بن غياث الدين و برادر عمزادش « 1 » فيروز شاه تغلق طب را چندان قيموميت نمودند كه مىتوان در تاريخ به آب زر نوشت . سلطان محمد شاه تغلق به علم طب علاقه مخصوصى داشت . وى نه تنها در علم طب دسترس كامل داشت بلكه معالجى حاذق نيز بود و از دست شفابخش او بيماران متعددى جام صحت نوشيدند . سلطان مزبور با اطباى معاصر خود در اصول و فروع طب مباحثه داشته و آنان را از نكات فكر خود آگاه مىساخته « 2 » .
فيروز شاه تغلق كه جانشين محمد شاه تغلق بود ، در باب پشتيبانى طب و اطباء از محمد شاه تغلقگوى سبقت ربوده . وى براى مطالعه كتب طب كتابخانهء خويى تأسيس كرده و كتابى راجع بطب كه بنام « طب فيروزشاهى » شهره دارد ، املاء نمود . درين كتاب وى معالجات ناخوشيها و مرضهاى بيشترى را كه ذكر آنها در قانون و ذخيرهء خوارزمشاهى نيآمده ، درج نموده است . در معالجهء امراض چشم و پيوستن استخوانهاى شكسته هم يد طولانى داشته و كحلى اختراع نمود كه براى امراض چشم خيلى مفيد بود « 3 » . و ذكرش در سيرت فيروز شاهى مسطورست « 4 » .
به علت اين دلبستگى زياد خانوادهء تغلق به طب ، درين دورهء ضياء محمد طبيب مخصوص محمد شاه تغلق ، كتابى بنام « مجموعه ضيائى » مرتب نمود كه امروز بىترديد در بين كتابهاى طب دورهء ابتدائى هند اسلامى اهميت خاصى را داراست .
در ايران هم بسيارى از سلاطين صفويه خودشان به طب دلبستگى زياد داشتند . مؤلف كتاب « پزشكان نامى پارس » با اشاره به رساله حكيم محمد باقر
هامش
( 1 ) - تاريخ فيروزشاهى ، ص 532 .
( 2 ) - ايضا ، ص 464 .
( 3 ) - در مقدمه ستديزان عريبك ايندپرشين لتريچر( Studies in Arabic and Persian Literature )اسم اين كحل كحل فيروزشاهى بود .
( 4 ) - نسخهء خطى آن در كتابخانهء بانكىپور پتنه وجود دارد .