جرجانى ششصد سال قبل از پيرى
( Parry )
رابطهاى را كه بين مرض الغوطر
( Goitre )
و جحوظ العين
( Exopthalmos )
باشد بيان كرد « 1 » ( رك : به ذخيرهء خوارزمشاهى ) .
رازى اول طبيبى بود كه در بيان جدرى و حصبه كتاب نادرى نوشت اين كتاب مهم به بيش از دوازده زبان خارجى برگردانده شده و چاپ گرديده « 2 » .
لا ريب اين اثر بزرگ بر عظمت وى شاهد عدلست و هم رازى نخستين كسى بود كه در فن خود روش تشخيص و درمان بالينى را در كتاب قصص و حكايات المرضى بيان كرد « 3 » ، همينطور اول مرتبه وى كتابى دربارهء درمان امراض اطفال نوشت « 4 »
ابو الحسن ( پزشك دربار عضد الدوله ) نخستين طبيبى بود كه براى جريان خوندماغى ( كه بيشتر نتيجهء ضغطهء دموى مىباشد ) فصد را پيشنهاد كرد « 5 » .
على بن ربن الطبرى انبوب معدى
( Stomach Tube )
را ذكر نموده كه به صورت نى مجوف از راه دهن به معده مىرسانيدند « 6 » .
بهاء الدوله در 1507 م تب علف
( Hay Fever )
را كشف نمود « 7 » ، يعنى وقتىكه اروپائيان دربارهء اين تب چيزى نمىدانستند .
پزشكان مسلمان در درمان امراض چشم يد طولى داشتند . علت نزول الماء غلظ رطوبت جليديه را كشف و قدح نزول الماء را ايجاد نمودند « 8 » و استعمال عينكها را آغاز كردند . و كمال الدين فارسى در فلسفهء بصر مسلك انطباع را اختيار نمود « 9 » .
ابو على سينا اين امر را واضح نمود كه در عمل جراحت سرطان همه اعضاى مربوط را قطع بايد نمود « 10 » .
هامش
( 1 ) - ميديكل هسترى آف پرشيا ، ص 217 .
( 2 ) - ترجمه ايرابين ميديسن ، ص 54 .
( 3 ) - اين كتاب بسعى دكتر محمود نجمآبادى در ايران چاپ شده .
( 4 ) - ارمغان ، ص 57 .
( 5 ) - ميديكل لتريچر آف پرشيا ، ص 150 .
( 6 ) - فردوس الحكمة ، ص 446 .
( 7 ) - ميديكل هسترى آف پرشيا ، ص 354 .
( 8 ) - شرح الاسباب و العلامات - بحث نزول الماء ، ص 177 .
( 9 ) - ارمغان ، ص 34 - 44 - بادشارهء تنقيح المناظر .
( 10 ) - ميديكل هسترى آف پرشيا ، ص 287 .