ارزانى مباحث علمى و فيلسوفانهء شرح را حذف كرده با اضافه نمودن مقالات پزشكى قانون و حاوى و اقسرائى و سديدى كتاب خود را خيلى ساده و سودمند گردانيده است . بنا بروايتى مزارش در برهانپور ( بهارت ) است .
بعد از اكبر ارزانى حكيم اعظم خان بزرگترين جامع و مفسر طب بو على بن سينا ست . همه تأليفات وى مثل لير اعظم و ركن اعظم و رموز اعظم ( در دو مجلد ) و اكسير اعظم ( در چهار مجلد ) و محيط اعظم ( در چهار مجلد ) بفارسيست . در اين تأليفات عمده حكمت و دانش طب را بطورى تنظيم كرده كه در مجموع اثرى گرانبها و كمياب مىباشد . لقب وى « ناظم جهان » و مطب وى بسيار مشهور و مورد مراجعه مرضى بوده و در بيشتر اوقات انبوهى از بيماران در آن گرد مىآمدند . با اينهمه اشتغال تأليف و تصنيف بسيار هم مىكرد . مىگويند كه در تأليف اكسير اعظم سى سال و در تأليف محيط اعظم هيجده سال صرف وقت كرد . و اغلب تا آخر شب در نوشتن و خواندن مشغول مىنشست . و غالبا وقتىكه براى استراحت برختخواب مىرفت سحر شده بود صداى اذان به گوش مىرسيد . در پزشكى نسبت وى بوسيلهء حكيم نور الاسلام و حكيم اسد على به حكيم علوى خان مىرسد و گويا به اين وسيلهء او نيز ارتباط بمكتب شيرازى دارد . اعظم خان روز 13 - آوريل بسال 1901 ميلادى راهى ملك بقا شد « 1 » .
اسامى سرآمدان خانوادهء شريفى را بايد در فهرست مؤلفين كتب پزشكى به آب زر نوشت چه زحمات و كوششهاى آنها موجب رونق همهجانبه پزشكى شد - از تاليفات ديگر شريفخان « علاج الامراض » و شرح حميات قانون هم خيلى سودمندست . شرح حميات قانون سالها جزو مواد درسى دانشكدهء طب دهلى ( طبيه كالج ) بوده است . « زاد غريب » تصنيف حكيم صادق على خان را همه اهل فن در سفر حيات زاد راه كرده و همينطور ضياء الابصار تأليف حكيم محمود خان پيوسته روشنىبخش مجالس و محافل بوده است .
هامش
( 1 ) - مجله همدرد صحت ، بابت سپتامبر 1962 ميلادى .