مىتواند حتى باوجود خوف و رجاء به انگيزهء هيچكدام ، عملى انجام ندهد و تنها به خاطر شايستگى محبوب ، وى را اطاعت نمايد .
و بدينترتيب با ايجاد موازنه بين بيم و اميد و توجه به اين آموزههاى روحبخش قرآنى ، ترسها و اضطرابها تعديل شده و به اندازهاى كه مفيد و سازنده باشد ، كاهش مىيابد .
3 . برطرفسازى خطرات واقعى
امام على ( ع ) : « اگر راهى به آرامش و ايمنى وجود داشته باشد ، سزاوار نيست انسان عاقل در خوف و نگرانى بسر برد » . « 1 »
همان گونه كه از حديث نيز استفاده مىشود ، رنج بردن از وحشت و اضطراب در آنجا كه امنيّت ممكن است ، منطقى و معقول نيست .
بر اين اساس ، اگر زمينهء آرامش مطلوب - كه همان آرامش همراه با ايمنى از خطر است - وجود داشته باشد ، ديگر آن ترس و دلهره مثبت نخواهد بود و بايد آن را زائل نمود .
بنابراين شايسته است انسان بنگرد چه خطراتى را مىتواند بر طرف سازد تا نسبت به رفع آنها و درنتيجه حذف اضطراب اقدام نمايد .
يادآورى اين نكته نيز لازم است كه خطرات واقعى دو نوعند : آخرتى ، دنيايى .
خطرات آخرتى : همه خطرات آخرتى ، خطراتى واقعى هستند . خطراتى كه در بحث « انواع اضطراب » از آن سخن گفتيم . اين خطرات گرچه قابل رفع هستند ، ولى اطمينان از ايمنى نسبت به آنها براى انسان در دنيا - به درستى و بهطور طبيعى - ممكن نيست .
به ديگر سخن در اين دنيا خطرات آخرتى هميشه انسان را تهديد مىكند و لذا اضطراب و دلهره نسبت به آنها - براى پيشگيرى از خطرات - لازم و ضرورى است و بدينترتيب از بحث اضطرابهاى منفى خارج مىشود . ( البته بحث تعديل اين اضطرابها نيز مطرح است كه در مرحله قبل ، از آن صحبت شد ) .
هامش
( 1 ) . عبد الواحد بن محمد تميمى آمدى ، پيشين ، ص 190 ، ح 3693 .