شمار مىرود . شيبهاى فوقالعاده تند و آب و هواى كوهستانى ، نمو و توسعه گياهان و همچنين تشكيل خاك را محدود مىسازد .
بنابراين همان گونه كه در مبحث آب ذكر شد ، انسان مسلمان در برابر خاك نيز مسئول است و از اين نعمت الهى بايستى به خوبى محافظت كند و از آلودگى آن بپرهيزد .
زيرا در سرزمينهاى بد طينت و شورهزار جز گياه ناچيز و بىارزش نمىرويد و اين انسان است كه با استفاده بدون حد و مرز از كودهاى شيميايى و با ريختن فاضلابها و زبالههاى شيميايى و صنعتى ، قابليت و استعدادهاى زمين را براى ثمردهى گرفته و آن را به سرزمين شورهزار و خبيث تبديل مىكند .
پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از خداوند نقل مىكنند كه فرمود : ( جعلت الارض لك و لامتك كلها مسجدا و ترابها طهورا ) « 1 »
« تمامى زمين را براى تو و امت تو مسجد و خاك آن را پاككننده قرار داديم »
ن - هوا
از مهمترين عناصر و منابع حياتى طبيعت كه تمام موجودات زنده بدون استثنا از آن سود مىجويند ، هوا است .
جو زمين كه همچون سقفى بلورين اطراف را احاطه كرده ، در عين اينكه مانع از تابش نور خورشيد نيست ، به قدرى محكم و مقاوم است كه از سدى پولادين با چندين متر ضخامت نيز محكمتر است . مفهوم برخى از آيات قرآنى نيز مؤيد همين مطلب است مانند :
وَ جَعَلْنَا السَّماءَ سَقْفاً مَحْفُوظاً
« 2 » يعنى : « و آسمان را سقف محفوظى قرار داديم » .
هامش
( 1 ) . جوادى آملى ، تفسير موضوعى ، ص 124 .
( 2 ) . انبياء ( 21 ) ، آيه 32