حرارت ساليانه به صفر و حتى چند درجه زير صفر مىرسد .
« و زمين را نمىنگرند كه آن را بگسترديم و در آن كوههاى استوار بيفكنديم و هر نوع گياه با حسن و طراوت از آن برويانيديم . . . » « 1 »
2 - گياهان :
گياهان نه تنها در تكامل و تشكيل خاك موثرند ، بلكه در حفظ و ثابت نگهداشتن خاك نيز تأثير بسيار دارد .
« زمين پاك نيكو ، گياهش به اذن خدا نيكو برآيد و زمين خشن ناپاك ، بيرون نياورد جز گياه اندك و كمثمر » « 2 »
3 - انسان :
انسان در طول ساليان دراز ، زراعت و انجام عملياتى از قبيل شخم زدن و آبيارى كردن ، اضافه نمودن كودهاى آلى و معدنى و تراسبندى زمينهاى پرشيب ، اضافه كردن ماسه به زمينهاى سخت و سفت ، قطع بىرويهى درختان جنگلى و انهدام آن و استفاده بىموقع و بيش از حد از مراتع ، در اثر چراى مفرط دامها كه باعث سخت شدن زمين و در نتيجه فرسايش خاك مىشود و همچنين اصلاح و عمران زمينهاى شور و باتلاقى ، موجب تغييرات زيادى در خواص فيزيكى ، حياتى و شيميايى خاك شده كه به طور مستقيم و غير مستقيم در تكامل و تشكيل خاك و نيز تغيير و فرسايش آن دخالت داشته است .
4 - ناهموارى :
ناهموارى يكى از مهمترين نيروهاى موثر در تشكيل و همچنين در تخريب خاك به
هامش
( 1 ) . ق ( 50 ) ، آيه 7
( 2 ) . اعراف ( 7 ) ، آيه 58