شدن حرارت غريزى و تحليل رفتن آن مىشود .
2 - آرامش در حد افراط زيرا حرارت غريزى بر اثر افراط در آرامش خفه مىشود .
3 - امساك در خوردن و آشاميدن .
4 - غذا و داروهايى كه طبيعت آنها سرد باشد ( كم انرژى ) .
5 - تخلخل زياد ( ديلاتسيون يا گشاد شدن عروق ) در بدن كه حرارت غريزى ايجاد آشفتگى مىكند .
6 - برخورد با چيزهايى كه از كنش آنها سردى حاصل مىشود .
7 - زيادهروى در احتباس يعنى نگهداشتن مواد بيرون راندنى از جسم كه بر اثر آن حرارت غريزى جمع و متوقف مىشود .
8 - تخليه در حد افراط زيرا نيروى بدن به دنبال تخليه ، كم مىشود ( مثل اسهال ) .
9 - اندوه زياد و ترس مفرط .
10 - شادى بيش از حد .
11 - شغلهايى كه سردىبخش هستند مثل كسانى كه در آب كار مىكنند و با آب زياد سروكار دارند .
رطوبتبخشها : عوامل رطوبتبخش ( زياد شدن مايعات بدن ) عبارتند از : آرامش ، خواب ، ماندگارى موادى كه بايد تخليه شوند ، مصرف زياد مايعات ، پرخورى ، غذاهاى رطوبتبخش ، داروهاى رطوبتبخش ، تماس با مواد رطوبتزا بهويژه استحمام با شكم سير ، تماس با سردىدهندهها كه رطوبت را متوقف و جمع مىكند .
خشكىدهندهها : خشكىدهندهها ( زياد شدن املاح بدن ) : عوامل زير باعث خشكى مزاج مىشود :
جنبش ، شب زندهدارى زياد ، تخليهى زياد ، زيادهروى در نيروى جنسى ، كمى غذا و غذاى خشك ، داروهاى خشكىدهنده ، حركات زياد نفسانى از هر نوع بهطور متوالى و به حد افراط ، تماس با خشكى خشكىدهندهها ، شستشو با آبهاى قابض ، سردى يخزننده كه نمىگذارد غذا به اندام برسد ، تماس با هر چيز بسيار گرم زيرا موجب تحليل رفتن بيش از حد مىشود ، شستشوى زياد بدن .
منضج يا حلكننده يا پزنده : براى خارج شدن مادهاى كه باعث بيمارى در هر قسمت از بدن شده است داروهايى به كار مىرود كه باعث نضج يا حل شدن آن مىشود ؛ مثلا موقعى كه زيادى صفرا باعث بيمارى شده باشد ( مثل زيادى صفراى خون در بيمارىهاى كبدى و غيره ) داروهاى حلكنندهاى به كار مىبرند ( منضج ) كه با تجويز آنها ناراحتى بيمار رفع مىشود . داروهاى حلكننده يا منضج را برحسب مزاج بيمار انتخاب مىكنند ؛ مثلا اگر در اثر گرمى ، بيمارى به وجود آمده باشد ، منضج يا حلكننده يا داروى پاكسازى سردى به كار مىبرند .
رژيم غذايى : كسى كه مايل است بهداشت را رعايت كند نبايد سبزى زياد و ميوهجات و نظاير آن را غذاى اصلى خود قرار دهد و در آنها افراط كند . زيرا غذاهاى نرمكننده ، خون را كم كرده و مىسوزاند و غذاهاى سنگين نيز بلغمآور بوده ، بدن را سنگين مىكند . بهترين غذاها براى تندرستى عبارتند از :
1 - گوشت بهويژه ماهى و مرغ ، گوشت بزغاله ، گوشت گوساله و گوشت برهى بىچربى .
2 - گندم كه خوب پاك و تميز شده باشد و هيچگونه تخم علف و غيره در آن نباشد و سبوس آن نيز گرفته نشده باشد تا نان خوب دهد و نيز ميوهجات و سبزىجات كه منبع ويتامينهاى مورد نياز بدن مىباشند .
3 - شيرينىهايى كه با مزاج هر فرد سازش داشته باشد يعنى متناسب با مزاج كنونى او باشد ( بهويژه شيرينىهاى طبيعى مثل عسل ، خرما ، كشمش و . . . ) .
4 - نوشابهها كه بايد خوشبو ، خوشطعم و تازه باشند .
دائرة المعارف گياه درمانى ايران — صفحة 1041
مساهمون: احمد حاجى شريف ( عطار اصفهانى )
ص١٠٤١