و اگر اينها نيز نباشد البته به خاطر او دادن فداء از جانب خداى تعالى و عفو او از ذبح مىرسيد و يا احتمال وقوع آن را مىداد .
از براى آنكه اگر عقل وى تجويز آن نمىكرد هر آينه از جانب خداى تعالى واقع نمىشد ؛ زيرا چيزى را كه عقل احتمال ندهد و محال داند محال است از جانب خداى تعالى صادر شود . ( و پوشيده نيست كه بعضى از اين احتمالات در واقعهء امير المؤمنين عليه السّلام جارى بود و ليكن بعيدتر است . و به فرض اينكه اسماعيل عليه السّلام يقين داشت ذبح واقع مىشود مسلّم او بود كه به دست پدر مشفق مهربانش صادر مىشود ) .
و اما امير المؤمنين عليه السّلام يقين داشت كه از دشمن سنگدل پركينه صادر مىشود ، پس تفاوت ميان اين دو امر بر صاحبان عقل و فهم پوشيده نيست .
اگر كسى بر جواب اول از بحث اول بحث كند كه هر گاه شما امير المؤمنين را در محنت فرمانبردارى بر قتل اسماعيل تفضيل داديد و گفتيد كه اين از تفضيل اسماعيل عليه السّلام بر آن حضرت منع نمىكند به سبب امورى كه در ميان ايشان در فضيلت باعث تفاوت باشند .
پس چرا انكار مىكنيد كه امير المؤمنين عليه السّلام از ابو بكر در اين صفت افضل باشد و افضليت ابو بكر را در طاعت ديگر منع نكند .
جواب مىگوئيم كه تفاوت ميان هر دو واضح است از براى آنكه ما اسماعيل را بر امير المؤمنين عليه السّلام با وجود اختصاص آن حضرت به اين محنت تفضيل داديم به سبب احاطه علم ما به فضيلت نبوّت اسماعيل عليه السّلام كه براى امير المؤمنين عليه السّلام مثل آن حاصل نيست و چيزى كه برابرى كند به سبب فضيلت وحى و نزول و ملائكه و غير اينها كه اسماعيل عليه السّلام دارد نه آن حضرت .
اگر براى ابو بكر فضيلتى مساوى فضيلت محنت يا زياده بر آن وجود داشت هر آينه واجب بود معروف و مشهور باشد .
پس ما ابو بكر را به اتفاق علما از فضيلت خوابيدن در جاى رسول عليه السّلام و از
الفصول المختارة ( دفاع از تشيع ) ( فارسى ) — صفحة 139
مساهمون: الشيخ المفيد
ص١٣٩