آنان مشتبه كرده است تا آنكه حيله و اميد آنان ضايع و زايل گردد .
و مىدانست كه قريش با او به اضعاف آنچه با صاحب وى يعنى رسول صلّى اللَّه عليه و آله به سبب زيادتى خشم و كينهء ايشان و غلبه غضب بر آنان در نظر داشتهاند رفتار خواهند نمود .
پس خوف از ايشان در اين حال از خوف رسول صلّى اللَّه عليه و آله شديدتر و يأس و قطع اميد رجوع از ايشان و ضرر رسانيدن به او از يأس نبى صلّى اللَّه عليه و آله قويتر است .
و مراتب مذكور امرى است واضح و معلوم كه دو كس در آن اختلاف نمىكنند ؛ از براى آنكه احتمال مىرفت وقتى كه قريش به رسول صلّى اللَّه عليه و آله ظفر يابند دل آنان نرم شود و به سبب نسبت و خويشى بين آنان و او ، بر وى رحم كنند و رقّت نمايند چنان كه كسى بر كسى ظفر يابد دل او خنك شود و خشم او فرو نشيند و قلب او آرام گيرد .
هر گاه آنچه را كه بر ظفر او اميد داشتند نيابند و وجه حيلهاى كه برايشان در فوت غرض آنان شده بدانند و آگاه شوند كه اين حيله به على عليه السّلام منجر شده ، هر آينه داعيهء ايشان به ضرر رسانيدن به او زياد شده و خواهش آنان بسيار مىشود ؛ پس چنان كه بيان كرديم بليّه عظيمتر مىگردد .
چون اسماعيل عليه السّلام مىدانست كه كشتن پسر از جانب پدر در عادت انبيا و صالحان جارى نشده و به آن عبادتى در ايام گذشته وارد نگرديده پس دل او قوى بود كه گفتهء ابراهيم عليه السّلام چنان كه در پيش گذشت از براى امتحان است .
و به فرض اينكه به خاطر وى نرسيده باشد ، هر آينه احتمال مىداد به سبب غرضى حكمت اقتضا كند و حكم فسخ و زايل شود .
يا آنكه كلام در باطن خلاف آنچه در ظاهر آن است باشد و مراد معنى ظاهر نباشد يا مراد از خواب در گفتهء او كه خواب ديدم تو را ذبح مىكنم حقيقت خلاف آن باشد به اين معنى كه ضرورى نباشد يا آنكه خداى تعالى بين ابراهيم و منظور او امرى حائل كند ، مثل فوت او يا شغلى كه او را از آن باز دارد .
الفصول المختارة ( دفاع از تشيع ) ( فارسى ) — صفحة 138
مساهمون: الشيخ المفيد
ص١٣٨