مدرّات در محلول گرمى نوشيده شود شيرين ، اگر ممنوع از ماده قندى نباشد در درون به بدن خويش . اينگونه امراض را غالب به مريضخانهها برند نه به محكمه « 1 » ، لذا صرفنظر از نسخهجات اين امراض نموده فقط نسخى جهت اصلاح مسهلات كه غالب در تهبّج و نفخ اعضاء نيز نافع است آورده [ مىشود ] . همين مقدار از ادويه تعداد شده چون غالب مشترك بين عتيق و جديد مىباشد . البته آقايان از آنچه گذشت توانا مىباشند كه اينها را به شكل نسخ ايرانىمآبى جلوه دهند .
سپس گويم چون استفراغ از جمله دستوراتى است كه تدارك لازم دارد جهت انقلاب و بهمخوردگى مزاج ، قدما در اصحّا كه استفراغ جهت تقدم به حفظ [ مىكردند ] و چند روزى بهمخوردگى [ پيدا مىكردند ] ، مقويّات معده با مدرّات دستور مىدادند به مثل جلّاب كه عمود « 2 » آن گلاب است [ و ] اين تركيب معرّب اوست با نسبت هر صبح .
اقسام جلّابات
. . . و نسخ آن متعددّ است چنانچه :
* در محرورين : عرق بيد و عرق نيلوفر و آب باران اگر از نيسان باشد بهتر و گلاب و نقوع تخم خرفه و خيارين با شربت بنفشه به قوام آورده ، نيم گرم بنوشد .
* و در مبرودين : عرق گاو زبان و نقوع زعفران و افتيمون و رازيانه با گلقند و جلنجبين ، جوشانيده به قوام آورده ، نيم گرم بنوشد .
و در مرضى كنون هم ديدن « 3 » بر آنست كه بعد از مسهل ، بزورات مدرّه دهند و مقويّات معده و اعضاء رئيسه و شريفه جهت تسكين قلب و كبد و معده و كليه [ تا ] اگر تحريكى در اينها شده و بقايائى از مواد مهيّجه در اينها مانده ، به كليه رانده تا با ادرار دفع گردد .
و بواسطه خصوصيّتى كه ادويه به اين اعضاء دارند و اين قبيل دواها را شيره خنك نامند جهت اقبال عامّه كه انقياد به تداركات بعد از مسهلات نمايند ، نگويند غرض استفراغ مواد موذيهء مؤلمه
هامش
( 1 ) . مطب
( 2 ) . پايهء اصلى
( 3 ) . تدبير ، اعتقاد