كارند وقتى را لازم دارند كه از اعمال خود دست كشيده قدرى بيارمند و اين سكون را خواب نامند
پس خواب هنكام راحت و رفع خستكى بعض بدن ما و وجودش ناكزير مىباشد چه بدون ان كارخانهء بدن انسان كه مستعمل و مندرس و خسته شده در اندك زمانى زير بار فروماند اكرچه بمناسبت عدم قدرت بر تجزيهء علميّه و حكميّهء خواب طبيعت فيزيولوژيكى و باطنى ان تاكنون مجهول مانده ولى بر نتايج بلاواسطهء ان مىتوانيم اطلاعى پيدا كنيم
در هنكام خواب مىخواهيم بدانيم كه نائم كيست مسلّما تمام بدن زنده خواب نمىرود چه خواب كاملى كه به تمام بدن احاطه نمايد با مرك معاين است پس فلان عضو يا فلان دسته از اعضا مثلا سلسلهء عضلى بخواب رود چنين هم نيست زيرا كه عدّهء از عضلات مانند عضلات تنفّسيه و حشويّه و وعائيّه و غيره در ضمن خواب هم منقبض مىشوند و عمل مىكنند ليكن تتمّه جملهء عضلى بالنّسبه ساكن و جز بفاصلههاى زياد عمل ننمايند
شايد احشا بخواب روند - اين شكل هم نيست زيرا كه در ضمن خواب هم عمل هضم مجرى و هم كليتين ترشّح بول و كبد ترشّح صفراء مىنمايد
تنفّس و دوران هم بطريق اولى در هنكام خواب نياسايند ولى عمل اين دو جهاز بطئتر شده و توالى حركاتشان ضعف پيدا كرده احتراق بدنهم
حفظ صحت ( فارسى ) — صفحة 169
مساهمون: ميرزا علي خان ناصر الحكماء
ص١٦٩