و يبوست سبب بود و علامت وى زردى و خشونت زبانست و سائر علامات صفرا پيدا بود و اين اكثر در حميات محرقه عارض شود و اين يبوست حقيقيست دوم آنكه خلط لزج غروى بر سطح زبان گرد آيد و حرارت آن را خشك نمايد و علامتش غرويت و لزوجت آب دهن بود و اين يبوست غير حقيقى باشد
حرقة اللسان
بضم حاى مهمله و سكون راى مهمله و قاف مفتوح و سكون فوقانى سوزش زبانست و اين مرض را چهار سبب بود يكى حرارت فم معده چه سطح زبان بسطح معده اتصال دارد و كيفيت وى بهر كيف كه باشد به آن سرايت كند دوم حرارت دماغ سوم تناول اشياى تيز يا تلخ يا شور چهارم انصباب خلط حار بر زبان و در اول امارات حرارت معده و در ثانى علامات حرارت دماغ و در ثالث تقدم سبب و در رابع آثار نزله هويدا باشد
حكة اللسان
خارش زبانست و سبب اين علّت حصول خلط حارهء محرقهء لذاعه است در زبان خواه اين خلط از دماغ فروريزد خواه از معده يا بدن بسوى زبان مرتقى گردد و علامت آنست كه زبان سرخ شود و آدمى از خاريدن زبان بدندان باز نتواند ماند و چون به آب گرم مضمضه كند خفت روى نمايد و استراحت پديد آيد
تقشر اللسان
و الحنك و الشدقين و العمور تقشر بمعنى پوست جدا شدنست و لسان بتازى زبان را گويند و حنك بفتح حاى مهمله و نون و سكون كاف سقف اعلى دهان كه به فارسى كام گويند كذا فى كتب اللغة و شدق بكسر شين معجمه و بفتح آن نيز و سكون دال مهمله و سكون قاف كنج دهان و تثنيهء وى شدقان و جمع آن اشداقست و عمر بفتح عين مهمله و ميم و راى مهمله گوشت ما بين دندانست و عمور بالضم جمع آن و سبب تقشر اين اعضاى مشرحهء بالابخار حادهء لذاعه است كه از بدن خيزد و غشا را كه مجلل اعضاى مذكوره است سوخته خشك كند و رطوبت را كه اتصال اجزاى عضو با ويست فانى سازد پس بالضرور پوست باريك جدا شود و علامتش آنست كه چون آدمى دهن خود را يا كام را بخرقه بمالد پوستهاى باريك شبيه به پوست پياز پى درد جدا شوند
الصّرة السادسة فى امراض الحلق
قال فى المعالجات البقراطى الحلق اسم لجميع الحنجرة و الحلقوم و المرى و العضلات الموضوعة عليها حتى يتصل ذلك باللوذتين و اصول الاسنان من داخل و خارج و كل مرض يحدث فى هذا المواضع يسمى وجع الحلق و لكل وجع فى كل موضع اسم خاص و مداواة خاص و نزد جمهور اطبا حلق عبارتست از فضائى كه ما بين مسلك غذا يعنى مرى و مسلك هوا يعنى حنجره مشتركست و لهات به فارسى ملاذه و بهندى كاكله و كوّا گويند