و نان گندم بازماند و اشربهء بارده مثل شربت عناب و نيلوفر و عرق بيدمشك و كاسنى و شيرهء آلوى بخارا و تمر هندى به كار برد و اگر شير مرضعه غليظ شود سكنجبين بزورى با طبيخ فودنج و زوفا و صعتر بنوشد و شراب اصول درين باب افضل باشد و رياضت معتدل كند و غذا نخوداب با توابل حاره دهند و معتاد شراب را تشرب شراب ريحانى سودمند باشد و اگر مزاج حار باشد سكنجبين ساده به شراب رقيق بنوشد و اگر شير آن بشورى گرايد شيرهء تخم خيارين شيرين كرده تشرب نمايد و اگر شير آن رقيق شود از رياضت بازماند و غذا هريسه و شير و برنج و گوشت گوسفند و نان سميذ و زردهء بيضهء نيم برشت تناول كند و معتاد شراب را شراب حلو نوشيدن مفيد باشد و اگر شير آن زردرنگ شود سكنجبين به آب انارين بنوشد و غذا سماقيه و رمانيه خورد و اگر قلت شير باشد حار مزاج را كشك شعير و مزورهء اسفاناخ و نحو آن و بارد مزاج را اغذيه و اشربهء مسخنه مثل غذاى حلو و چرب خوردن مناسب باشد و خوردن گزر بغايت مفيد بود و صاحب رياض عالمگيرى گفته كه حسو از ماء الشعير يا نخالهء گندم با باديان پخته بهتر باشد و شقاقل مصرى دو درم كوفته شكر آميخته سفوف كردن شير بيفزايد و پستان شيردار ميش و بز پخته خوردن در تكثير لبن مفيد باشد و اگر كثرت شير بود تقليل غذا و استعمال رياضت كند و تضميد ثديين از ضماد زيره و عدس به سركه پخته سودمند باشد و اگر شير در پستان بسته گردد و الم آرد اگر ملمس حار باشد آب كشنيز تر با موم و روغن بنفشه بادام ترتيب داده طلا كنند و اگر ملمس سرد باشد آرد جو و حلبه و بزركتان پخته ضماد سازند
سومى تدبير مولود
و اين چهارگونه است
اول تدبير از آغاز ولادت تا چهل روز
هرگاه حبالى را آثار طلق ظاهر شود بايد كه در خانهء معتدل الهواى قليل الضيا سكونت ورزد و چون طفل توليد يابد تن او را از هواى سرد محفوظ دارند و قابلهء صاحب فطانت رودهء سرهء مولود حسب رواج و معمول به قدر چهار انگشت مضموم دون نافش قطع كند و زودتر بريسمان نرم بربندند و مجربين گفتهاند كه اول ناف را بانگشت نر و انگشت شهادت گرفته از طرف شكم بجانب مشيمه آهسته بمالد كه خلط و باد از ان بيرون رود پس ريسمان نرم تافته بروغن چرب ساخته بفاصلهء چهار انگشت مضموم از ناف بربندد و بعده بآهن تيز قطع كند و پس از قطع خرقهء كتان بروغن زيت يا كنجد چرب كرده بر ان نهد و بعد از ان حسب رواج و معمول به آب ملح بدن مولود را غسل دهد و براى اصلاح آب ملح شادنج و قسط و سماق و حلبه قدرى قدرى با ملح آميخته در آب جوشانيدن بهتر باشد و هنگام غسل دهان و بينى و چشم مولود را از آب ملح مصون دارد و از انگشت خنصر مقعد طفل را منفتح سازد تا براز كند و پس از غسل به آب ملح به آب فاتر غسل كند