قدرى بصحابت بگيرد و در منزل اول آن را به آب آن منزل ممزوج كرده بنوشد و همچنين از ان منزل براى منزل ديگر به عمل آرد و نيز گفتهاند كه از شهرى كه روانه شود خاك پاك آنجا بصحابت بگيرد پس در هريك منزل آن خاك را در آب آميخته جنبانيده بگذارد و هرگاه آب صاف شود بنوشد و اگر تدابير مذكوره ممكن نباشد ربوب حامضه به آب هر منزل آميخته خورده باشد و آب شور را بسكنجبين آميخته خورد يا به سركه و ضرر آب تلخ را به خوردن دسومات و حلويات دفع كند كه مصلح اوست و ضرر آب آجامى عفنه را به تناول فواكه قابضه چون رمان حامض و آبى و سيب و ربوب حامضه و بقول حامضه چون ريباس و نحو آن دفع كند و بايد كه اين آب بر اغذيهء حاره نخورد و ضرر آب غليظ كدر به تناول ثوم رفع نمايد دومى مسافرت بحر كسى كه سفر دريا كند و در كشتى و جهاز نشيند قبل از ان بايد كه اگر بدن آن ممتلى باشد پاك كند و هنگام غثيان در كشتى يا جهاز فواكه قابضه چون انار حامض و سفرجل و تفاح بخورد و اگر قى آيد منع نكند اما هرگاه قى به حد افراط رسد حبس آن واجبست و جهت آن تخم كرفس و پودينه و نحو آن بهتر دانستهاند و شيخ در ارجوزه گفته كه سفر دريا در فصل شتا و در انواء منعست
اما تدبير حبالى و مرضعه و مولود
-
نخستين تدبير حبالى
اطبا گفتهاند كه حبالى را احتراز از فصد و حجامت و اسهال و قى واجبست اما وقت حاجت ضرورى جهت اصلاح حال جنين در ماه پنجم و ششم حمل دادن ملين و استعمال فصد و حجامت رخصتست كما صرح به صاحب كامل الصنائع و ملين مثل شيرخشت و ترنجبين و نحو آن بايد داد و مغز فلوس هم جائزست اما مراعات عادت و مزاج ملاك امرست و گل بنفشه و خطمى و امثال آن منعست مطلقا نشايد داد و بهترين ملينات آنست كه گل سرخ خشك يا تازه سه درم يا زياده حسب حاجت گرفته در قدرى گلاب تر كنند و صباح در آب باريك سائيده بقند سفيد يا نبات شيرين ساخته بدهند و اگر ضرورت اضطرارى مثل علاج مرض خناق و نحو آن باشد بلا تمهل فصد بايد كرد كه حفظ حامله نسبت بحفظ جنين مقدمست ليكن به شرط عدم مانعى خون اندك و بتفاريق گيرند تا نفع حامله مع حفظ جنين بحصول آيد و قى كه حوامل را خودبخود آيد اگر به آسانى و بىايذا باشد مسدود نبايد كرد كه مواد فاسد را طبيعت دفع كند اما آنجا كه بافراط رسد يا خوف اسقاط باشد باشربهء مناسبه بند كنند و از ترس قوى و اصوات هائله و تشميم روائح اطعمه بغتة احتما كنانند و گلقند و سكنجبين را براى تنقيهء معده و سقوط شهوت گل و مانند آن دوام استعمال كرده باشند و غذا خبز پاكيزه و اسفيدباجات دسمه مىبايد داد كه طبع دائم ملايم باشد و پيوسته رياضت معتدل و مشى رقيق سود دارد