نزول به منزل تناول نمايد و اگر ناچار باشد در آغاز منزل چيزى سهل بخورد و آنكه سفر در تابستان كند در اكثر ايام غذاى حامض كه از گوشت بره و بزغاله و قتق غوره و اناردانه و زرشك ترتيب داده باشند اولى و احوط باشد و در عرض راه سر را از حرارت آفتاب بپوشد و رو و صدر را بلعاب سبيوش و عصارهء فرفخ بيندايد و قبل از روانگى چيزى از مبردات مثل سويق شعير و گندم و شربت فواكه و نحو آن تناول كند و اگر خوف سموم باشد منخرين و دهان را بپارچهء ثخين بپوشد و بصل منقوع در دوغ و جغرات بخورد و دهن اللوز و دهن القرع استنشاق نمايد و هركرا سموم زند بايد كه سير و پياز ببويد و بتدريج دست و پا به آب سرد بشويد و زمانى دست و پا در آب سرد بدارد و روى را از آب بارد بشويد و پس از ان به مكان سرد استراحت كند و بر يافوخ ادهان بارده مانند روغن بنفشه و روغن گل و روغن قرع و عصارات بارده مثل عصارهء فرفخ و عصارهء حى العالم طلا كند و بقول بارده اغتذا نمايد و اگر حمى نباشد شير غذاى جيد است و اگر حمى يوميه لاحق شود دوغ گاو نافع بود و اگر بر سمومزدگى عطش غالب آيد آب دفعة ننوشد كه موجب هلاكت عاجلست بلكه نخستين مضمضه به آب سرد كند و پس از ان بسبب اضطرار قدرى آب بگلاب يا روغن گل ممزوج كرده جرعه جرعه بنوشد پس قليلى قليلى بتدريج آب خورد و آنكه در زمستان سفر كند دهان و بينى را از دخول هواى بارد حفاظت نمايد و لباس موافق سرما بپوشد و وقت نزول دفعة در مكان گرم نيايد و نه قريب به آتش بلكه بتدريج عمل نمايد مگر آنكه برد شديد موهن اعضا شود كه درين حالت باستعجال درآمدن به مكان گرم واجبست و هنگام ارتحال نيز دفعة در مكان گرم نرود و اندفان نكند و سفر بر خلاى معده ننمايد بلكه بعد از انحدار طعام در معده رحيل مناسب باشد و در غذا ثوم و مغز گردگان و روغن زرد اندازد و اطراف را از برد حفاظت كند و اگر برد شديد باشد اول اطراف را دلك كناند و پس از ان ادهان حارهء عطريه همچو روغن بان و روغن سوسن تمريخ نمايد و اگر ميسر نشود بقنه و قطران و ثوم ضماد كند و از موزهء ضيق پوشيدن حذر كند و اگر برد به اطراف اثر كند در آب مطبوخ شلغم يا آب مطبوخ كرنب و انجير و شبت و بابونج بگذارد و بشويد و اگر اطراف از اصابت برد شديد سياه شود بايد كه شرط زده در آب گرم گذارند كه خون سياه برآيد پس گل ارمنى بخل سائيده طلا كنند و قطران طلا كردن هم نافع باشد و هرگاه عضوى از فساد برو سبز شده متعفن گردد بجز قطعش علاجى نيست و مياه مختلفه را به ترويق و تقطير صاف كرده بايد خورد و آنچه ضرر آبهاى مختلف را دفع كند ثوم و بصل به سركه پرورده باشد و گفتهاند كه مسافر از شهرى كه روانه شود آب آن بلده
خزائن الملوك ( فارسى ) — صفحة 155
مساهمون: شمس الدين احمد
ص١٥٥