در لطافت و غلظت به قدر تفاوت هضم اعلى و اسفل معده باشد كه درين صورت تقديم غليظ احسن باشد و اگر گرسنگى مفرطست و معده خالى از غذا غليظ را مقدم داشتن واجبست مگر آنكه بسبب جوع انصباب مرار بر فم معده شده باشد و گفتهاند كه غذاى رقيق مزلق مقدم بر غذاى قوى صلب خوردن واجب نيست بلكه صواب آنست كه هر دو را باكل واحد جمع نكنند و همچنين غذاى رطب اول خورند و غذاى قابض بعد آن و بالعكس جائز نيست پنجم رعايت تجربه نه قياس طبى بدانند كه خواص ابدان و بلدان بحسب امزجه و طبائع مختلف مىباشد پس كسى را كه غذاى غليظ موافقست غذاى لطيف آن را موافق نباشد و بالعكس آن چنانچه بعضى مردماند كه غذاى لطيف در معدهء آنها فساد پذيرد و غذاى غليظ انهضام و آن نارى معدهاند بسبب كثرت انصباب مرار جانب معدهء آنها و بعضى كساناند كه غذاى لطيف در معدهء آنها انهضام پذيرد و غذاى غليظ فساد و آن بارد المعدهاند بسبب ضعف حرارت معده و درين صورت فريق اول را احتراز از اغذيهء رقيقهء سريعة الاستحالة الى الصفراء و فريق ثانى را احتما از اغذيهء غليظه واجبست و قياس بعض بر بعض در افعال طبيعت جائز نيست چنانچه بسيار مردماند كه زيرباج آنها را مضر شود و در معده فساد پذيرد با وصفى كه غذاى لطيف محمود الكيموس است و موافق اكثر مردم در اكثر اوقات و همچنين بعضى مردم از غذائى كه قياس دلالت بر نفع آن كند بالعكس متضرر مىشوند پس تجربه را ترجيح واجبست ششم عدم جمع اغذيهء مختلفة الهضم در تناول جلسهء واحد اطبا گفتهاند كه اغذيهء مختلفة الهضم بجلسهء واحد جمع نكنند كه آن اضر اشياست جهت اختلاف هضم هريك آن و مجبورى طبيعت چنانچه يكى اسرع فى الهضم باشد و دوم بطى الهضم چون گوشت گاو با گوشت مرغ و ديگر طيور خفيفه و همچنين شديد الغلظ با لطيف مگر هرچه مختلف الطعم و متحد فى الهضم باشد موجب اعانت طبع بر هضمست چنانچه اگر غذا شيرين باشد با آن ترش تيز بخورند و بالعكس و اگر غذا چرب بود با او مالح يا حريف نيز خورند و بالعكس و اگر غذا غليظ مسدد باشد با آن لطيفت مفتح نيز تناول كنند چنانچه بالاى هريسه و كلهپاچه و حلواى نشاسته ترب و پياز به سركه پرورده بخورند هفتم عدم اجتماع ؟ ؟ ؟ اغذيهء متضاده بدانند كه چند چيز را اطبا با هم جمع خوردن منع گفتهاند همچو ترب همراه ماست و جبن و حصرمنيه ؟ ؟ ؟ با اسفيدياج و لبن با حموضات و كذا لبن با سمك و لبن با خمر و ماست و سمك طرى با گوشت طيور و پست ؟ ؟ ؟ بالاى برنج و كذا برنج با سركه و انگور با كلهپاچه و رمان بالاى هريسه و كبوتر بچه با سير و پياز و خردل و عسل و خربوزه و فندق و بادام و آبكامه با شير و پنير و دوغ با غوره يا آلوچه يا شفتالو يا زردآلو و همچنين دو غذاى غليظ باهم جمع نبايد كرد
خزائن الملوك ( فارسى ) — صفحة 140
مساهمون: شمس الدين احمد
ص١٤٠