ميوهها و ترشىها و بهترين پنير نمكسود آن است كه تازه نمك زدهء چرب باشد و بسيار كهنه و طعم و رايحهء آن نگشته باشد و چون تناول نمايند رايحه آن در جشا تا مدتى از دهان نيايد « 1 » .
و پنير غير چكيده كه به فارسى دلمه نامند در غايت رطوبت است و منوّم و جهت تب دق و سل و التهاب معده و دفع يبوست جلد و طبع و وسواس و امراض صفراوى و التهاب خون نافع . و مضر مبرودين و مورث امراض باردهء رطبه .
لبن الحامض : ( به فتح حاء مهمله و الف و كسر ميم و ضاد معجمه ) به فارسى ماست [ مىنامند ] و بهترين آن ماست گاو تازهء خوب انجماد يافتهء اندك ترش است . « 2 » و طبيعت آن در دوم سرد و تر . هرچند ترشتر و رقيقتر باشد سردى و ترى آن زياده .
و خاصيت آن مرطّب و مسكن تشنگى و مقوى باه محرورين و غذائيت آن نسبت به دوغ به سبب زيادتى روغن بيشتر . مضر مبرودين و معده سرد و ديرهضم و مولّد خلط خام . مصلح آن معاجين حاره و زنجبيل پرورده است .
مخيض : ( به فتح ميم و كسر خاء و سكون ياء مثناة تحتانيه و ضاد « 3 » معجمه ) لغت عربى است . به فارسى دوغ و به تركى ايران نامند . بهترين آن دوغ تازه از ماست شير گاو است كه روغن آن را تماما گرفته باشند . طبيعت آن در دوم سرد و تر و رطوبت آن غالب . فائده آن مسكن غليان خون و محرك باه محرورين و مبهى و مسمّن و مطفى حدّت تب دق و سمومات حاره و التهاب معده و جگر ، مسكن تشنگى و به جهت تسمين بدن موثر و فوائد زياد دارد كه ذكر آن طولى دارد .
هامش
( 1 ) . ب : بيايد ؛ مخزن الادويه : نيايد
( 2 ) . ب : - اندك ترش است
( 3 ) . ب : زاء