و بايد دانست كه بيدارى به افراط باعث افناء رطوبات و منع هضم غذا و فساد مزاج است و موجب يبس دماغ و احتراق اخلاط و مورث جنون است و انسان را احتياج به بيدارى بالذات است به جهت اينكه تحصيل اسباب كمال نفس و بدن كما ينبغى مربوط و موقوف به بيدارى است و احتياج به خواب بالعرض است به جهت رفع كلال و ملالى كه حاصل گشته او را از بيدارى و لهذا اعتدال در خواب و بيدارى مطلوب است و نافع ، و افراط در هريك مضر و مذموم است و نوم معتدل شش ساعت است و از ده ساعت زياده نبايد باشد كه ضررهاى كلى دارد .
و ديگر اينكه بايد محل خواب به حسب مزاج هر شخص باشد در حرارت و برودت و رفته و پاكيزه و نرم و ملايم و از رايحهء كريههء « 1 » منتنه پاكيزه باشد و جاى مخوف و هولناك نباشد و از هوام و حيوانات موذى محفوظ باشد و سرير مرتفع و چراغ و مانند آن به حسب عرف و عادات منظور دارند و فرش و جامهء خواب نيز به حسب هر شخص و هر فصل باشد مانند آنكه در گرما و « 2 » گرممزاج را از كتان و مانند آن و در سرما و سردمزاجان را از « 3 » پنبه و حرير كه حشو آن از پنبه ندّافى نموده نرم و يا پشم ندافى نموده باشد ، سازند تا اصلا صلابت و خشونت محسوس نگردد زيرا كه خوابيدن بر فرش صلب عصب را ضرر دارد و گاه باعث تمدد و تشنج و فالج و امثال اينها مىگردد و خواب بر زمين سرد و نمناك محدث فالج و استرخاء و اوجاع ظهر و امثال اينها است و خواب بر فرش نرم و گرم ، مسمّن بدن و خواب بر اوراق گل ، مضعف باه است .
بدان كه در خواب حرارت غريزى ميل به باطن و اندرون مىنمايد و ظاهر بدن سرد مىشود لهذا محتاج به دثار و پوشش و لحاف مىگردد بيشتر از زمان بيدارى در هر فصلى از فصول باشد زيرا كه در اين حالت كه ظاهر سرد شد اندك نسيمى كه به بدن برسد متأثر مىگردد .
هامش
( 1 ) . ب : كريه
( 2 ) . ب : - و
( 3 ) . ب : در