منفعت شديد نمايد و سنجرينيا و شرويطوس در تحريك منى و تقويت او به قلب و طبيعت بر دفع مقاومت آن كند و غالب آيد و كاسكينج و قرنفل در اين باب نيز عجيب است تدبير ايشان وقت هيجان بايد كه بر سر روغن خوشبو قوى مسخن بسيار مثل روغن ناردين يا روغن بان بريزند و به دغدغهء مذكوره مبادرت كنند و خصوصاً به حاكات لاذعهء و شيافات مدر و حمولات جاذب رحم به سوى اسفل مثل غاليه و روغنهاى خوشبو مثل بان و ياسمين و مثل روغن اقحوان و روغن ساذج و سائر عطر حاد كه رحم به سوى آن ميل كند و مع ذلك در آن تلطيف و او را بود حمول نمايند و كذلك زير او به مشك و عود تبخير كنند و ميوسن بر سنگ گرم اندازند و زير او نهند و به خلوق و غاليه طلا كنند و نفس او بند كنند و قى به پر مرغ در حلق داخل كرده آورند كه آن بقى خفت يابد و عطسه آورند و بوى ناخوش ببويانند و بر اسافل او محاجم بسيار كشند تا خون و رحم را به اسفل كشد خصوصاً بر حالبين و فخذين يا بر محاذى جهت ميل رحم اگر باشد و پاى او به قوت بمالند و لزوم سرين و عانه و ران و ساق او كنند و رانها از بالا به زير بندند و ممزجات به مثل روغن رازقى و ادويهء حاره محمره بود و در آن مثل فرفيون باشد و در مقعد حمول مخرج رياح بردارند و طلاى مقعد نيز بدان كنند و آواز قوى دهند و بجنبانند .
و چون اين همه تدابير به كار برند و نفس او رجوع نكند پس از ريختن روغن گرم جوش داده بر سر اولا به دست ريافوخ او را بدين داغ نهند و گاهى به فصد افاقه يابد و از نوشانيدن شراب حذر كنند پس آب ايشان را موافقتر بود و از لحوم غليظ و آن چه لحم منى را زياده كند احتراز نمايند .
[ ابن عباس ]
ابن عباس گويد كه هر گاه غشى حادث شود و عضل ساقين و بازو به بندند و قدمين و سائر بدن را نيك بمالند و منخرين بند كنند و گلاب سرد كرده بر او زنند و آواز سخت دهند و به نام مريضه ياد كنند و به جندبيدستر و خردل و كندش و فلفل عطسه آورند و اشياى بدبو مثل حراق و قطران و نفط و جندبيدستر و بول عتيق و زبل ببويانند و اين همه بهر آن است كه بوى اينها به دماغ رسد و آن را گرم سازد و بخارات بارده تحليل كند و تلطيف آن نمايد و رحم را به سوى اسفل فرود آورد و بسط او و ارخاى قبض عارض او گرداند چه از شان رحم است كه از اشياى بدبو ميگريزد و از آن اذيت مييابد و به سوى اشياى خوشبو مائل مىشود و لهذا مىبايد كه در اين جا قريب رحم چيزهاى خوشبو كنند و به روغن ياسمين و روغن خلوق معشوق و ميسوسن و ماندن آن كه در آن مشك حل كرده باشند حقنهء رحم كنند و ؟ بخور نمايند تا رحم نازل شود و انقباض او را مسترخى سازد و تحليل و تذويب منى جامد در اين جا كند .
و ايضا جاوشير نيم درم جندبيدستر يك درم قنه سه درم به شراب ريحانى بنوشانند .
و اگر در اين جا براز محتبس باشد بايد كه حقنهء ملينه كه در آن زيره و سداب و غير آن چه محلل رياح و ملين طبيعت بود جوشانيده باشند استعمال نمايند تا رودهء رحم را مقنظ نسازد .
و اگر از اين تدبير افاقه نشود محاجم نارى به غير شرط زير ناف و بيخ ران نهند و فرزجات معمول از به ورق و زيره هر دو كوفته به عسل سرشته استعمال نمايند و آنجا كه سبب حدوث اين علت عدم جماع يا بعد العهد از آن باشد بايد كه قابله را بفرمايند كه انگشت خود در بعض روغنهاى خوشبو فرو برده در رحم داخل كند و حركت دهد و آن موضع را بخارد كه اين قائم مقام جماع باشد و تسخين و تلطيف منى و انزال آن نمايد و زن بدان راحت و تسكين يابد پس اگر زن از غشى افاقه يابد شراب ممزوج به آب مطبوخ افسنتين يا شراب افستين يا اندك ميسوسن بنوشانند و در آبزن كه اندر آن بابونه و اكليل الملك و برنجاسف و صعتر و برگ غار و مرزنجوش و شيح و شاهدانه پخته باشن بنشانند بعد از آن كه روغن زنبق كه در آن جندبيدستر و فرفيون حل كرده باشند بر قطن و خاصره و نواحى ناف ماليده باشند بعد از آن از آب بردارند .
و چون ساكن شود به اندك مغز نان خشكار كه در شورباى تيهويا دراج مدقوق كه در آن زيره و خولنجان و دارچينى و مانند آن انداخته باشند ثريد كرده بخورانند .
و چون بعد نوبت سه يا چهار روز بگذرد و قوت عود كند بايد كه علاج تام او نمايند و آن اين است كه تنقيهء بدن او به حسب منتن يا به حب اصطمفيقون و ايارج لوغاذيا و ايارج روفس و بثادريطوس كنند و گاه گاه امر لقى كنند در آبى كه در آن شبت پخته و عسل حل كره باشند بعد امتلاى طعام .
و چون دانند كه تنقيهء بدن او گرديد يك روز در ميان غرغره به ايارج فيقرا و ماء العسل يا سكنجبين عنصلى كنند و بعد از آن دحمرثا يك مثقال و معجون غياثى يا كاسكينج به آبى كه در آن تخم كرفس و انيسون و باديان جوشانده باشند بدهند و گاهى مثروديطوس يك درم و گاهى ترياق كبير نيم مثقال دهند .
و اگر ماء الاصول كه در باب احتباس طمث بيايد با دحمرثا و روغن بيدانجير آن را بدهند منفعت بين نمايد و با اين فرزجات و اضمده مسخنه ملينه استعمال كنند و احياناً حقنههاى مسخنهء ملطفهء محلله به عمل آرند و صاحبان اين مرض را به رياضت و مالش بدن و نشستن در آب كبريتيه و قيريه امر كنند و تدبير لطيف نمايند