فرج و رحم بمالند و بعد از نضج به منضج بلغم تنقيهء به مسهل آن و حب ايارج كنند پس ؟ و معجون غياثى معروف به سوطيرا بخواند .
و اگر در ماده سوداويت باشد نضج و تنقيهء آن به منضج و مسهل سودا و حب افتيمون و ماء الجين نمايند پس معجون نجاح بخورانند و از فواكه و اغذيهء بارده در اين مرض احتراز نمايند و در دفع سبب كوشند يعنى اگر به سبب احتباس حيض باشد علاج آن نمايند و فرج و رحم را به روغن بابونه بمالند .
و اگر به سبب عدم مجامعت باشد امر به مجامعت كنند .
و اگر زن باكره باشد بهترين علاج آن تزويج بود .
اقوال حكما :
[ سويدى ]
سويدى گويد كه شحم خردل كوفته در پارچهء كتان بسته دائم و كذا فسافس كشته و كذا نفط ابيض و كذا سداب و شرب و حمول و بخور قفر اليهود و كذا نفط سفيد و كذا قند و كذا اظفار الطيب و كذا اشنان سبز و كذا حب الغار و كذا اشنه و كذا سورنجان و كذا درونج و شرب و حمول سيساليوس و كذا سنبل هندى و كذا كهربا و كذا سداب و كذا برگ پنبه و بيخ آن و كذا غاريقون يك مثقال و كذا آب شاهسفرم و كذا شقاقل و كذا پنيرمايه و كذا غاليه و كذا تخم كاشم و كذا بهل و شحم و حمول سكنجبين و استنشاق آن به سركه و كذا قند و كذا روغن بادام تلخ و كذا آب سداب و بخور و حمول ياسمين و حمول خشك و كذا آب حندقوقا و كذا حرمل و كذا كهربا درد درم مثل غبار سوده به زيت سرشته و كذا بلبل سوخته خاكستر او به زيت سرشته و كذا سداب به سركه عنصلى سرشته و كذا روغن ناردين يك درم با روغن غار دو درم و كذا لحم صدف و كذا فاوانيا و كذا تخم انجدان و كذا جاوشير و جلوس در طبيخ حرمل و كذا برگ و بيخ پنبه و كذا حب الغار و كذا اشنه و ضماد و سداب به عسل سرشته بر فرج تا مقعد و شرب تخم خرپزه و كذا تخم فاوانيا پانزده عدد با شراب يا ماء العسل و كذا جندبيدستر دو دانگ و كذا شربت عنصل و كذا افسنتين به سركه و بخور تخم كتان و كذا پر عقاب و كذا صدف فرفيز و كذا موى انسان به قمع و كذا جندبيدستر و كذا موى بز و كذا سليخه و كذا سندروس و به وزن او اظفار الطيب و كذا نفط سياه و اختلاط سركهء عنصل در طعام هر واحد نافع اختناق رحم است .
[ ابو سهل ]
ابو سهل گويد كه هر گاه اختناق رحم از عدم جماع باشد بايد كه وقت هيجان نوبت معالجه به اين طريق كنند كه پايها محكم بندند و قدمين و فخذين و بن ران به قوت بمالند و محاجم نارى بر كنج ران و مراق نهند و از زيره و نطرون و سداب و عسل مطبوخ منعقد شياف ساخته حمول سازند و چيزى خوشبو نشمانند بلكه اشياى بدبو مثل موى سوخته و فتيلهء چراغ روغن كتان خاموش كرده و قطران و صوف سوخته و بارز و به سركه حل كرده و سم چارپايه بر آتش سوخته و پارچهء چرك آلوده سوخته و گوگرد سوخته ببويانند .
و ايضا جندبيدستر و پودينه و فلفل سوده و غير آن از اشياى مقطع اخلاط غليظ بويانند و كندش و فلفل و جندبيدستر در بينى دمند و در گوش آواز قوى دهند و روغن نرگس يا روغن خيرى يا روغن ياسمين يا روغن بابونه يا روغن سوسن كه در آن اندك مشك و عنبر گداخته باشند در فرج ريزند و قابله انگشت خود در غاليه خلوق آلوده ساعتى دغدغهء رحم بدان نمايد كه از آن منى روى خارج شود و افاقه حاصل شود .
و چون حدوث او از احتباس حيض باشد همين تدبير به عمل آرند و هر گاه نوبت منقضى گردد بايد كه معالجه به اين طور نمايند كه تحريك قى كنند و تلطيف غذا نمايند و در آبى كه برگ غار و پودينه و قيصوم و مرزنجوش و بابونه و بخ خطمى و اصل السوس و قنطوريون و ران جوشانيده باشند بنشانند و وقت دخول در آبزن روغن گل خالص به سركه كه اندر آن برگ غار و سداب و اندكى جندبيدستر پخته باشند بر سر نهند و بعد هفت روز ايارج روفس و ثباوريطوس بخورانند و بعد تنقيهء تام جندبيدستر با سكنجبين عنصلى دائم استعمال كنند .
و ايضا معجون دحمرثا يك مثقال به آبى كه در آن تخم فنجنكشت و سداب و شهدانج جوشانيده باشند .
و ايضا معجون كاسكبينج به آب انيسون و قرنفل و روغن بيدانجير به طبيخ بيخ كرفس و بيخ باديان و بيخ اذخر و انيسون و سنبل و مصطكى و حلبه و انجير و خار خسك و شبت نافع است .
و ايضا يك درم جاوشير يا دو دانگ جندبيدستر همراه شراب قوى نافع بود و پس اگر مرض طول كند و از احتباس حيض باشد اولًا فصد كعب نمايند بعده ايارج فيقرا به عسل سرشته به آبى كه در آن سداب و شبت جوشانيده باشند بخورانند و اين دوا نوع حادث از عدم جماع را نيز نافع است و كذلك ضماد به زور معمول از انيسون و تخم سداب و تخم كرفس و حب الغار بر رحم و كنج ران ضماد كنند و بر قدمين و خاصرتين و حقوين به ضماد متخذ از فرفيون و عاقرقرحا و قلفل و زيد البحر ضماد سازند .
و اگر استعمال اين اشيا فائده نكنند اعادهء تدبير مره بعد اخرى نمايند و در وقت نوبت و بعد از آن حقنها كه به آب مطبوخ بابونه و اكليل الملك و شبت سازند به عمل آرند .
و اگر اين مرض زن حامله را به هم رسد فصد و اسهال استعمال نبايد كرد و معالجه به روغنهاى گرم محلل مثل روغن سوسن و روغن بان و روغن ناردين و روغن بلسان كفايت كند و اين دو اختناق الرحم را نافع است پيه بط شش اوقيه موم مصفى سه اوقيه زعفران سنبل