و قيروطى از موم و روغن بنفشه و آب عنب الثعلب و آب بارتنگ و آب عصى الراعى ساخته فرزجه سازند .
و چون ضماد بردارند بر ناف و عانه و پشت نطول از روغن بنفشه و روغن گل نمايند .
و اگر با ورم سرخى و صلابت باشد آرد و جو و بزر كتان غبار آسيا در آبى كه اندر آن اكليل الملك و بنفشه پخته باشند حل كرده و زردهء بيضه بريان به روغن گل سوده آميخته بر موضع ضماد كنند و اكليل الملك بنفشه حلبه تخم كتان برگ خطمى خبازى در آب جوشانيده آبزن نمايند .
و اگر مريضه سوزش و درد و حرارت در موضع دريابد روغن گل خالص با سفيدهء بيضه و پيه ماكيان بر هم زده و آب بارتنگ و آب گشنيز تر و ماء الشعير و روغن گل در رحم چكانند پس اگر درد ساكن نشود رگ مابض ركبه كشانيد و به چيزهاى مذكوره قدرى افيون يا آب مطبوخ پوست خشخاش آميزند .
و ايضا در رحم شياف ابيض در شيردختران حل كرده به اندك آب حلبه چكانند .
و چون درد ساكن شود و ورم كم گردد بايد كه از بابونه و اكليل الملك و خطمى و تخم كتان با ريك سوده به روغن بنفشه و موم بر عانه ضماد كنند و در رحم روغن خيرى يا روغن سوسن مخلوط به روغن بنفشه چكانند پس اگر با ورم حرارت قوى و درد نباشد و در ماده خلط و درد و ورم جسارت باشد روغن گل كه در آن اندك مرهم باسليقون يا اندك روغن سوسن مضرب به آب مطبوخ بابونه و اكليل الملك در رحم قطور كنند و در آبى كه بابونه و اكليل الملك و بزر كتان جوشانيده باشند زن را نشانند و بعد از آن كه شبت و عانه را به روغن پبت و روغن سوسن و موم ماليده باشند كه اين تحليل و تليين ورم نمايند ان شاء الله تعالى .
[ جرجانى و ايلاقى ]
جرجانى و ايلاقى مىنويسند كه فصد و قى و تقليل غذا هر سه از امهات علاج است .
و اگر در ميان فصد باسليق و فصد صافن قى كنند يا قبل باسليق قى نمايند صوابتر بود و منفعت هر دو فصد اتم باشد .
و اگر حاجت كم كردن مادهء غليظ شود بنفشه سپستان عناب جوشانيده ترنجبين و فلوس خيارشنبر در آن ماليده روغن بادام داخل كرده بدهند .
و اگر خيارشنبر در آب كاسنى و آب عنب الثعلب ماليده و روغن بادام چكانيده دهند صواب باشد .
و بالجمله علاج اين مرض به علاج سرسام نزديك است و اول ضمادها و نطولهاى وادع به كار برند و در آن افراط نكنند تا ورم صلب نشود و ادويهء رادعه كه در قول مسيحى گذشت همه يا آن چه حاضر بود بكوبند و به روغن گل يا به زيت انفاق چرب كنند و نيمگرم كرده به زهار و حوالى او نهند و به عصارهء بارتنگ و غير آن در روغن گل آميخته نيم گرم در رحم حقنه كنند يا پارهء پشم بدان تر كرده بردارند و بعد از آن ادويهء محلله به ادويهء رادعه آميزند و در آخر همه ادويهء محلله چون شبت و حلبه و اكليل الملك و تخم كتان و بابونه و روغن خيرى و مانند آن و صموغ كه در قول مسيحى گذشت و مرو مغز ساق گاو و پيه بط و مرغ و روغن سوسن و روغن سداب چون حرارت ورم زائل شده باشد به كار برند و اين دوا ورم حار را نافع است پيه بط با روغن گل بگدازند و اندك رب السوس در آن حل كرده فرزجه سازند و دوايى كه درد بنشاند و همان فرزجهء تخم خشخاش است كه در ادويه مركبه مسطور شد و اين ضماد ورم را نرم كند و خواب آورد و درد مثانه را بنشاند بگيرند خشخاش تازه پنج عدد نيم كوفته در مى پخته يك شبانه روز تر كنند و پس بپزند تا مهرا شود صاف كرده در آن آب صاف مرو كندر و افيون هر يك درم سليخه سه درم كوفته بيخته مغز سر گوزن و پيه مرغ هر يك چهار درم روغن گل يك اوقيه آميخته صلابه كنند و به صوت بردارند .
[ ابن الياس ]
ابن الياس گويد كه بعد فصد باسليق هر صبح جلاب از عناب ده عدد و بنفشه سه درم و از شكر سفيد ده درم بدهند و يا شربت بنفشه و ترنجبين هر واحد ده درم در آب گرم حل كرده نوشانند و غذا ماء الشعير يا بنفشه و خشخاش و يا مزرهء ماش به شيرهء مغز بادام و اسفاناخ سازند و يا شيرهء تخم خرفه سه اوقيه و شكر ده درم بنوشند و از آرد جو و باقلا و عدس و خطمى و بنفشه هر واحد سه درم كافور يك دانگ سائيده به آب عنب الثعلب يا به آب گشنيز يا به آب كاسنى سرشته بر عانه و ناف ضماد كنند و از لعاب بهدانه و لعاب خطمى و لعاب اسپغول هر واحد ده درم و از روغن بنفشه و روغن كدو هر واحد ده درم و از آب عنب الثعلب و آب عصى الراعى و آب بارتنگ مساوى حقنه رحم كنند و به آبى كه اندر آن بابونه و خطمى و تخم كتان و عنب الثلب و اكليل الملك و خبازى جوشانيده باشند نطول نمايند روغن گل به سفيدهء بيضه بر هم زده و در رحم چكان .
[ سعيد ]
سعيد گويد كه علاج اين ورم به فصد باسليق ابطى و شرب ماء الشعير و آب انار و شيرهء تخم خرفه به شربت بنفشه و لعاب اسپغول به جلاب كنند و حقنه رحم به لعاب بزرقطونا و آب حى العالم و روغن بنفشه و آب بارتنگ و آب عنب الثعلب و كافور سازند و تبريد ناف و تهيگاه و مثانه و خاصرتين به ضماد صندل و گلاب و طحلب كنند و مريضه را در آب رياحين نشانند .
و اگر طبع قبض باشد به خيارشنبر و شربت بنفشه تليين كنند .
و اگر در بول سوزش عارض شود در رحم به سفيدهء بيضه و شير دختران و شياف ابيض