در گردن و قعر چشم پيدا گردد و باشد كه درد منتشر گردد و اطراف و انگشتان دست و پاى رسد و ساقها و مفاصل پشت و كمرگاه و تهيگاه و كنج ران و هار درد كند و منتفخ گردد و مراق نيز منتفخ شود و همه اعضا گران گردد و عسر بول و حبس آن يكپارچگى شود .
و اگر ورك در مقدم رحم مائل به اعلى باشد و گاهى طبع قبض شود و حتى كه ريح نيز به سوى خارج گذر نمايد .
و اگر ورم در مؤخر آن مائل به اسافل باشد و نبض صغير و ضعيف و متواتر شود پس اگر ورم حار باشد اين اعرا همه شديد باشند مع التهاب و قشعريره و مع سياهى بان و ضربان شدت كند و عذق در اطراف كثرت نمايد و گاهى مؤدى به انقطاع آوا و نشنج غشى گردد و بر جهت ورم موضع ضربان و درد دلالت كند و ايضاً مشاركت پس اگر درد به سوى ناف و عسر بول بود ورم در مقدم رحم باشد .
و اگر درد به سوى پشت و قبض طبع بود ورم در مؤخر او باشد .
و اگر درد بالاى ناف و قريب معده باشد ورم در اعلاى رحم بود .
و اگر درد در يك نج ران و فتخذ و ساق بود ورم رد همان يك جانب باشد .
و اگر درد در اسفل سره بود ورم در اسفل رحم باشد .
و اگر درد قريب مقعد بود ورم در فم رحم باشد .
و اگر درد به سوى خاصرتين بود ورم در هر د جانب باشد و گاهى درد از اين اعضا به سوى گانال شود و در ران كشيدگى سخت پيدا گردد كه زن به مشقت ايستاده شود و ورم كه قريب فم رحم شديدتر و صلبتر از ورم قعر بود و آن چه در قعر باشد ؟ او صعب و علاج او دشوار بود و ورم عظيم در هر موضعى كه باشد رحم به سوى خلاف آن ميل كند و خواب بر جانب مخالف آن دشوار گردد و رفنت و برخاستن و نشستن مشكل باشد و ؟ رفتار لنگى پديد آيد .
علاج ورم حار رحم
فصد باسليق و صافن كنند و تبريد از لعاب بهدانه سه ماشه شيرهء تخم كاهو شيرهء مغز تخم هندوانه هر يك هفت ماشه در عرقيات برآورده و شربت نيلوفر دو توله داخل كرده دهند و يا لعاب گل خطمى سه ماشه شيرهء عنب الثعلب چهار ماشه شيرهء مغز تخم هندوانه شش ماشه شربت بنفشه دو توله خاكشى چار ماشه بدهند و گاهى شيرهء عناب پنج دانه عرق عنب الثعلب عرق گاو زبان هر يك پنج توله عوض شيرهء تخم هندوانه كرده مىشود و گاهى عرق شاهتره شيرهء خرخسك شش ماشه شربت نيلوفر دو توله اسپغول شش ماشه عوض شيرهء عنب الثعلب و شربت بنفشه و خاكشى داخل كرده مىشود و يا بعد فصد گل خطمى سه ماشه گل نيلوفر چهار ماشه عرق شاهتره ده توله ماليده صاف نموده شربت بنفشه دو توله خاكشى چهار ماشه بدهند و بعد از نضج به مسهل صفرا تنقيه نمايند و در ابتدا آرد جو گل خطمى به آب گشنيز تر و آب عنب الثعلب سبز بر عانه ضماد كنند و آرد جو عنب الثعلب گل ارمنى رسوت صندلين جدوار در آب عنب الثعلب سبز و آب گشنيز سبز سائيده بلند آغشته بردارند و حقنهء رحم و فرزجه بالعبه و ادهان و عصارات بارده نافع بود و در انتها ادويهء ملين محلل مثل بابونه و خطمى و اكليل و مانند آن نطولًا و ضماداً استعمال نمايند و يا عنب الثعلب گل خطمى بنفشه هر واحد يك توله شب در آب تر نموده صبح جوش داده صاف كرده روغن گل موم سفيد هر يك دو توله داخل كرده بر آتش نرم به قوام آورده و به عمل آرند و اين دوا نيز معمول است روغن گل روغن بنفشه مغز ساق گاو پيه گردهء بز موم هر يك يك توله زردى بيضهء مرغ يك عدد مصطكى سه ماشه زعفران يك ماشه به دستور مرهم ساخته به آب عنب الثعلب فرزجه سازند و گاهى كندر و بابونه هر يك سه ماشه عوض مصطكى كرده مىشود و گل خطمى سفيد گل نيلوفر برگ خطمى تازه جو مقشر نيم كوفته سبوس گندم تخم خربزه نيم كوفته اكليل الملك گل بابونه تخم خطمى برگ كرنب تازه عنب الثعلب تازه برگ كاسنى تازه برگ شلغم تازه مع بيخ هر يك به قدر ضرورت در چهل آثار آب بجوشانند تا مهرا شود به دست خوب ماليده صاف كرده در آب آن نيم گرم بنشانند و از همين آب قدرى در آفتابه لولهدار گرفته از بلندى دور به موضع ورم نطول نمايند و در ايام انحطاط تخم كتان و حلبه و چقندر و شبت افزوده و به كار برند بعد از آمدن آبزن روغن حنا يا روغن شبت به شرط عدم مالع بمالند .
و اگر ورم تحليل نشود و ارادهء ريم كند و عوارض شدت نمايد علاج دبيلهء رحم كنند .
و اگر صلب يا سرطان گردد به علاجش توجه نمايند .
ذكر بعض ادويهء كه در ورم حار رحم معمول است :
گل خطى سه ماشه مويز منقى ده دانه به عرق شاهتره ماليده و شيرهء مغز تخم هندوانه شيرهء خارخسك هر يك شش ماشه شيرهء باديان پنج ماشه شرببت بنفشه ده توله داخل كرده دهند و يا عنب الثعلب چار ماشه گل خطمى سه ماشه جوشانيده نبت يك نيم توله .
و اگر قبض باشد مويز منقى ده دانه اضافه كنند ديگر گل خطمى گل سرخ هر يك چهار ماشه سپستان پانزده دانه جوشانيده شيرهء خيارين شش ماشه يا شيرهء مغز تخم هندوانه شش ماشه