شراب آيد پس صره را افشرده بيرون كنند و از آن شراب مقدار دو اوقيه بخورند
شراب گزر بگيرند گزر ده من و بشويند و پنج سبز از وى دور كرده به قدر درم ببرند و در ديگ سنگين كرده سه من حلبه و دو من آب در آن داخل كنند و سر ديگ به گل محكم كرده بر آتش نرم بپزند .
و چون دانند كه پخته شد از آتش گرفته سرد كنند پس سر ديگ گشاده گزر را افشرده صاف نمايند و برابر آن آب انگبين آميزند و همان ادويه كه در شراب انجير مذكور شد ( ص 553 ) افكنند و همچنان بپزند و بعضى برابر آب گزر شراب انگورى با انگبين افزوده به قوام مىآرند
ديگر نخود سياه پنج من بشويند تا خاك از آن پاك گردد و آرد در ده من آب تر كنند در روز پس بجوشانند تا آب قوت نخود تمام بستاند و صاف نموده برابر آن انگبين بياميزند و صره ادويه كه مذكور شد در آن افگنند و به قوام آرند .
و اگر با اين مقدارى شراب بياميزند قوىتر شود .
و اگر نخود در آب جرجير تر كنند يا در آب گزر يا در آب شلجم قوىتر شود
معجون شقاقل زنجبيل دارچينى هر كدام يك جز دو تخم انجره عاقرقرحا فلفل هر يك نيم جزو حلتيت ربع جز و تخم جرجير خردل هر واحد يك جز و كوفته بيخته با انگبين بسرشند شربتى يك بفچه با آب گرم يا شراب ممزوج و اين حب قوى است پياز سفيد شقاقل مغز گنجشك كشن خرما كندر مساوى همه را كوفته به مغز گنجشك خشك كرده با آب نيمگرم سرشته حبها به قدر نخود سازند وقت حاجت هفت حب در شراب حل كرده بخورند .
و گويند كه از هفت حب زياده نشايد خورد كه هيچ كس برابر طاقت كسى كه اين حبها خورده باشد ندارد و اين دوا لائق مزاج معتدل است مغز تخم خربزه مغز تخم خيار و خيار بادرنگ و تخم خرفه هر يك سه درم مغز تخم كدو پنج درم مغز بادام خشخاش هر يك شش درم كتيرا دو درم زنجبيل خولنجان شقاقل هر يك نيم درم تودرى تخم گزر تخم هليون مغز چلغوزه هر واحد يك درم ترنجبين يكمن به دستور معجون ساخته دو مثقال بخورند و استعمال قضيب گاو خشك كرده كوفته به قدر دينار بزردى بيضه نيم برشت و كذا پنير مايه شتر به نوعى كه در علاج كلى در قول شيخ رئيس گذشت عجيب است و تقويت عظيم كند .
و گويند كه خايه گورخر و پيه شير قوت بزرگ نمايد و من علاج جوانى سرد مزاج كردم و از هيچ دوا چنان شكر نكرد كه از قضيب گاو .
[ ابن الياس ]
ابن الياس گويد كه اگر ضعف باه از استفراغ كثير مفرط باشد انعاش قوت مريض باغذيه مسخنه مرطبه كنند و راحت و سكون و آرام اختيار نمايند و هر صبح جلاب از شكر سفيد ده درم عرق گاو زبان ده درم تودرى سرخ و سفيد هر واحد سه درم بياشامند غذا نخوداب با لحوم حملان و تيهود دراج يا هريسه معمول به گوشت بره يا بط يا ماكيان و حلواى نشاسته .
و اگر از ضعف بدن و قلت غذاى او باشد تقويت بدن به غذاى منعش قوت و شراب ريحانى كنند و هر صبح شربت سيب و گلاب و عرق بارتنگ هر يك ده درم بنوشند و غذا ماء اللحيم و قليه معمول از گزر يا نخود به مغز بادام و گوشت بره و ماكيان و تيهو و دراج و كبك كه اندر آن قدرى دارچينى و پياز و تخم هليون پخته باشند يا قليه از پياز و گزر و شلجم گوشت فربه سازند و افضل علاج براى ايشان رياضت معتدل بعد تناول غذا و حمام معتدل و خواب بعد غذا و سرور و لهو و ترك جماع مدت طويل نيست .
و اگر از قلت منى به سبب برودت و يبوست غالب بر بدن باشد ادويه مسخنه مرطبه بخورند و استكثار از غذا نمايند و هر روز هريسه معمول از گوشت بره و لحوم فربه تناول كنند و زنجبيل مربى و نارجيل به شكر و ناطف به مغز بادام و جوز و حلواى معمول از نشاسته و مغز بادام و جوز و مغز حب البطم و پسته و فندق بخورند يا هر صباح معجون فلاسفه بخورند يا معجون لبوب كه در ادويه مركبه مذكور شد هر روز يك مثقال تناول نمايند و معجون كه در آن سره سقنقور سه درم است و در قول
صاحب كامل
گذشت دو درم بخورند .
و اگر سبب او برودت آلات منى باشد هر صباح جلاب از گلقند عسلى ده درم يا شربت بادرنجبويه ده درم بنوشند يا زنجبيل مربى يا شقاقل مربى هر كدام كه باشد ده درم تناول كنند و گزر مربى نيز ايشان را نافع است و غذا مزوره نخود به مغز قرطم و انيسون و كردياد دارچينى و زعفران و مطنجن از لحوم دراج و كبك سازند و اين دوا بخورند لسان العصافر تخم گزر تخم شلجم تخم جرجير تودرى سرخ و سفيد هر واحد پنج درم فلفل سه درم شقاقل چهار درم مغز سر گنجشك دو درم باريك سائيده به عسل كف گرفته معجون سازند .
و اگر سبب او حرارت آلات منى باشد هر صبح جلاب از سكنجبين ساده ده درم و گلاب ده درم و يا شيرهء تخم خرفه سه اوقيه يا شكر ده درم يا دوغ گاو يك رطل بياشامند و غذا مزوره زرشك يا انار دانه به گوشت بزغاله و چوزه مرغ خورند
و اگر سبب او در رطوبت آلات منى باشد هر صباح جلاب از تخم شلجم و تخم گزر هر واحد سه درم گلقند عسلى ده درم بدهند و غذا قليه با مصالح گرم و يا اين دوا بخورند كه منشف رطوبت فضلى و محرك شهوت جماع ايشان است فلفل دارفلفل زنجبيل هر واحد سه درم بيخ سوسن پنج درم تخم پياز تخم هليون هر واحد