و حب البطم و حب الزلم و مغز پنبه دانه و حب قلقل تناول نمايند و بر فرح و سرند مداومت كنند و غم و غضب ترك نمايند و جوارش سقنقور بخورند و اين معجون بسيار نافع است تخم جرجير تخم شلجم تخم ترب تخم هليون هر يك پنج درم زجبيل دارفلفل تودرى سرخ خصيته الثعلب نعناع خشك سره سقنقور هر يك سه درم شقاقل خشك باقلاى خشك مغز پنبه دانه هر يك هفت درم تخم پياز ده درم كوفته به عسل كف گرفته يا فانيذ مقوم معجون سازند و وقت جماع به قدر جوزه بخورند
ديگر شقاقل تخم جرجير تخم گزر تودرى سرخ و سفيد زنجبيل دارفلفل هر يك دو درم باقى همان است كه در علاج كلى در قول شيخ الرئيس گذشت شربت به قدر جوز
ديگر زنجبيل خصية الثعلب هر يك سه درم تودرى سفيد و سرخ تخم انجره هر يك شش درم دارفلفل زنجبيل بيخ سوسن نخود سفيد تخم جرجير تخم رطبه تخم شلجم تخم هليون تخم پياز هر واحد چهار درم باريك سائيده بحرير بيخته به روغن كنجد لت كنند و به عسل كف گرفته معجون سازند
ديگر مغز پنبه دانه مغز قرطم مغز حب البطم مغز چلغوزه مغز پسته تخم هليون حب قلقل نارجيل مغز جوز هر كدام يك جزو شقاقل زنجبيل حب الزلم لسان العصافير هر كدام نيم جزو سائيده به عسل كف گرفته بسرشند شربت مثل جوزه
ديگر كنجد مقشر پنبه دانه تخم هليون هر يك چهار درم دارفلفل زنجبيل مغز چلغوزه و حب الزلم شقاقل هر يك يك درم نعناع خشك سه درم دماغ گنجشك شش درم سائيده به عسل كف گرفته معجون سازند و اين لعوق حسك نافع است بگيرند خارخسكتر و بجوشانند تا پخته شود بعده افشرده آب او صاف كنند و بار دوم و سوم خار خسك بر آن انداخته به دستور جوشانيده آب او صاف كنند و اندك زنجبيل و دارفلفل داخل كرده به عسل و فانيذ به قوام آرند تا مثل بعوق گردد و اين معجون در اين باب سودمند است حب قلقل حب الزلم حب الرشاد كنجد مقشر هر كدام بيست درم زنجبيل دارفلفل هر كدام پنج درم برگ نعناع خصية الثعلب تخم هليون تخم گزر و تخم جرجير و تخم ترب و تخم شلجم و تخم پياز و تخم گندنا لسان العصافير نمك سقنقور هر كدام ده درم تخم انجره شش درم شقاقل خشك پانزده درم وج بهمن سرخ و سفيد تودرى سفيد و سرخ هر كدام هشت درم كوفته بيخته به روغن بادام شيرين لت كرده به عسل و فانيذ كف گرفته بسرشند شربتى يك مثقال به گلاب وقت خواب و مالش خصيته ذكر به روغن بان و نرگس و خيرى و حسك و روغن جوز و مانند آن كنند .
و ايضا به روغن قسط كه در آن اندكى انگزد حل كرده باشند به حسب قوت برودت و ضعف آن مالش نمايند .
و اگر از اين انتفاع نشود حقنه به عمل آرند و اين حقنه باه را بيفزايد بگيرند كله پائچه ميش و خصيه بز و نخاع آن و خوب بكوبند و نخود و گندم هر دو كوفته هر يك بيست درم شبت و چقندر و جرجير و نعناع هر يك قبضه و شلجم قطع كرده بيست درم جوز مقشر ده درم انجير ده عدد قرطم كوفته بيست درم همه را در هفت رطل آب بپزند تا به سوم حصه رسد و يك رطل از آن صاف نمود و بر آن روغن كنجد تازه و روغن گاو هر يك دو اوقيه روغن بان و روغن سوسن هر يك نيم اوقيه مشك نيم دانگ داخل كرده در ابتداى شب سه شب متواتر در اول ماه و سه بارد در وسط سه مرتبه در آخر ماه استعمال كنند ديگر سر ميش و پاى او و پيه ماكيان و بط و كبوتر بچه و مويز خراسانى منقى او تخم هر يك بيست درم نخود و گندم و حلبه كوفته هر يك ده درم خطمى و بابونه و حسك و شبت هر يك كف انجير ده عدد همه را در شش رطل آب بپزند تا سوم حصه بماند و يك رطل از آن صاف كرده روغن بنفشه و خيرى بدان آميخته پيش از وقت خواب بدان حقنه كنند و مالش خصيتين به روغن خسك و روغن بان كنند
و اگر قلت منى از سوء مزاج حار يابس باشد تغذيه به ماهى تازه بريان معمول اسفيدباج و به روغن كنجد بريان نمايند و ماست با پياز تازه بخورند و شير تازه به ترنجبين يا شكر بنوشند و گوشت حملان مطبوخ به كاهو كدو و اسفاناخ و سرمق و خبازى تناول كنند و به آب شيرين نيم گرم كه در آن جو و برگ كاهو و پوست كدو پخته باشند در حمام غسل كنند و تعب و اطالت در حمام كم كنند و از اغذيه گرم خشك اجتناب نمايند و اين حقنه به عمل آرند كله پائچه ميش و پهلوى راست آن و خيار و بادرنگ و كدو و جو مقشر و هليونتر و سبوس ميده و پيه ماكيان و بط هر يك به قدر حاجت به آب بپزند تا مهرا شود و از آب و دسومت نيم رطل گرفته روغن گاو يك اوقيه پيه ماكيان يك اوقيه روغن حسك يك و نيم اوقيه آميخته نيم گرم حقنه كنند سه روز صبح و شام و خصيه و ذكر را به روغن بنفشه و نيلوفر چرب دارند و اما كسى كه معتدل مزاج باشد گندم جوش كرده نخود جوش داده و گوشت حمل معمول اسفيدباج به نخود سفيد به غير مصالح گرم دهند و هريسه و زرده بيضه نيم برشت چون برين هر دو نمك سقنقور بپاشند در سائرا فرجه براى ازدياد منى نافع است و اين حقنه براى صاحبان مزاج بارد نافع بگيرند بزر كتان و حليه هر يك سه اوقيه تخم ترب يك اوقيه انجير سفيد و تمر هيرون و انجره هر يك ده درم مغز قرطم يك نيم اوقيه مرزنجوش
اكسير اعظم ( فارسى ) — صفحة 545
مساهمون: محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
ص٥٤٥