نافعتر از همه غذاهاست بهر آن كه گرمى او معتدل است و مغذى و در آن رطوبت فضلى است كه مولد ريح باشد .
و اگر آن را در آب تر كنند تا آغشته شود و هر صبح يك مشت از آن بخورند قوت عظيم و به دو در آن و رطوبتى هست اگر مردم سرد مزاج آن را به اندكى زنجبيل خورند صواب بود .
[ محمد بن زكريا ]
محمد بن زكريا گويد كه اگر كسى از جماع بكر عاجز باشد بدين نخود خام به مقصود رسد .
و اگر نخود را در شراب آغشته كنند قوىتر گردد و قليه نرگسى كه در آن گوشت و گزر و گندنا و نخود و باقلا بود و نمك او با زنجبيل آميخته بود و زرده تخم مرغ اندازند از جميع اغذيه بهتر بود .
و اگر عسل در قليه كنند قوىتر شود و ماهى تازه بريان كرده گرماگرم با پياز خام خوردن سود دارد و صاحب مزاج سرد را با زنجبيل و قرنفل و خولنجان و دارفلفل و مانند آن خورانند و اين طعام نافع است هليون به آب بپزند پس به روغن بريان كنند و زرده تخم مرغ برافكنند و دارچينى اندكى به سر آن كنند .
ديگر جوزه مرغ خانگى فربه سه عدد و پيه كبوتر بچه مقدارى كه از سه كبوتر بچه حاصل شود اندام او جدا كرده با نخود و لوبيا و باقلا و پياز بسيار بپزد و اندكى مصالح گرم برافگنند و نمك او نمك سقنقور كنند يا نمكى كه با زنجبيل آميخته باشد .
ديگر تخم ماهى تازه بريان كنند چنان كه رسم است زرده تخم مرغ و توابل چون دارچينى و دارفلفل و زنجبيل كنند و ديگر گوشت اشتر جوان دو جزو پياز سفيد يك جزو و نيك بپزند و با آب كامه خوش كنند و عود دارچينى كوفته برافكنند
ديگر مغز نارجيل پوست سياه دور كرده خرد بتراشند و نان سياه در شير تازه و با نارجيل تراشيده ثريد كنند و مرغ فربه و بط فربه بر آن بياويزند كه اين جوذاب سخت نافع است .
ديگر مغز بادام و پسته و فندق و نارجيل تراشيده و خشخاش و شقاقل و انجير خشك سفيد برابر همه را بكوبند و كعك خشك كرده و سوده سه چند وزن همه ادويه هر صبح اوقيه در شير تازه بجوشانند و بخورند تن را فربه كند و قوت باه زياده نمايد مجرب است و كبوتر بچه و چوزهى مرغ خانگى كه خوراك آنها نخود و مغز پنبه دانه و لوبيا و مغز تخم قرطم و باقلا باشد سود دارد و هم گنجشك و كبوتر بچه كه در شكم او سيه و تخم جرجير و تودرى پر كرده باشند سود دارد و مردم گرم و خشك مزاج را ماهى تازه بريان كرده و پخته و ماست با پياز و شير تازه با ترنجبين يا با شكر و گوشت بزغاله و بره و مرغ سود دارد
و ادويه كه از انواع طعامها سازند اين دوا منى و ريح زياده كند بگيرند نخود سياه در آب جرجيرتر كرده در سايه خشك كنند و تا سه مرتبه چنينتر و خشك نمايند پس آن را با همچند آن فانيذ بكوبند و به روغن حبة الخضر يا روغن پسته يا روغن نارجيل يا روغن پنبه دانه بسرشند و هر صبح و شب به قدر جوز بزرگ بخورند و عقب آن سه اوقيه نبيند بخورند
ديگر خارخسك خشك نرم بسايند و آن را در آب خار خسكتر بخيسانند و در سايه خشك كنند و تا سه بار چنين كنند و هر صبح نيم اوقيه از اين خارخسك با دو اوقيه فانيذ در شير تازه نيك بجوشانند و اندكى زنجبيل افكنند
ديگر بگيرند و از اين خار خسك پرورده سه جز و عاقرقرحا و شكر طبرزد هر يك چهار جزو شربتى دو درم به آب گرم
ديگر تخم جرجير دو درم لسان العصافير نيم درم كندر يك درم همه را كوفته با زرده تخم مرغ بسرشند
عتجه كه براى متوكل ساختهاند و آن را عجه متوكل گويند بگيرند پياز و بريده به روغن گاو بريان كنند و بيضه گنجشك يا كبوتر بر آن شكنند و نيم درم خولنجان و اندكى نمك سقنقور برافكنند
ديگر زرده تخم مرغ ده عدد روغن گاو بيست درم شكر سى درم دارچينى نيم درم نيم پخته كنند .
و اگر به جاى شكر عسل كنند روا باشد و كنجد و خشخاش و بزر كتان بريان كرده با عسل سود دارد و براى سرد مزاج دارچينى يك درم شير تازه يك رطل نيك آميخته ناشتا يك قدح بخورند و بعد طعام به جاى آب اين شير خورد و طعام كباب و قليه نرگسى خورند و يك هفته بر اين ترتيب بگذرانند و هيچ جماع نكنند قوت عظيم دهد ليكن اگر در تن خلط بد يا حرارتى باشد اين تدبير نشايد كرد و آن را كه تنقيه بدن كرده باشند اگر در ميان اين تدبير حرارتى يابد از آن باز ايستد و فصد كند و ماء الشعير و اشربه سرد به كار برد و اين نمك نافع زنجبيل دارفلفل تودرى سرخ و سفيد و نعنع و شقاقل برابر كوفته با دو درم نمك سقنقور بياميزند .
و اگر زنجبيل تنها با نمك ساده آميخته در طعام به كار برند قوىتر باشد
اشربه كه قوت جماع و منى زياده كند انجير خشك فربه پنج من حلبه سه من انجير را بشويند تا غبار از آن پاك شود و در آب تر كنند چندان كه دو سه انگشت آب بر سر آن بايستد اگر زمستان بود سه شبانه روز جاى گرم نهند در تابستان يك شبانه روز .
و اگر بهار يا خزان بود و شبانه روز تا آب قوت انجير گيرد پس يك جوش بدهند و افشرده صاف نموده آن را در ديگ سنگين كرده برابر آن عسل بياميزند و هليون و تودرى سرخ و سفيد هر يك دو درم زنجبيل سه درم دارچينى جوزبوا بسباسه خيربوا هر واحد يك درم همه را كوفته در صره كتان سست بسته در آن ديگ افكنند و بجوشانند تا به قوام آيد و هر ساعت آن صره را همىمالند تا قوت ادويه در اين