سعد خولنجان زيرهء سياه بلوط حب الآس گشنيز مدبر به سركه كه يك نيم مثقال خوردن نيز حابس بول است .
و در نسخهء ديگر شاهدانه نيز داخل است و كذا كنجد دو جزو اجواين يك جزو سفوف كرده كف دست خوردن يا به قند سياه حب بسته نيم دام تناول نمودن و شيرهء برگ نرم سپستان يك توله در آب برآورده با يك توله شكر نوشيدن نيز نافع افراط بول است .
جوارش ماسك البول كه در اين باب مفيد است پوست هليله زرد پوست بليله كوفته بيخته به روغن چرب نموده گلنار سعد كوفى هر واحد دو مثقال كندر نانخواه هر واحد يك مثقال سائيده در شهد بسرشند .
جوارش كندر : كثرت بول را كه از سردى بود باز دارد دارچينى دو درم كندر خولنجان هر يك سه درم قرفه قاقله هر يك چهار درم قرنفل جوزبوا بسباسه خيربوا سنبل الطيب هر يك پنج درم مصطكى يك استار همه را كوفته بيخته به دو وزن ادويه عسل كف گرفته بسرشند خوراك دو درم تا سه درم .
حب كه منع ادرار بول كند بسباسه سعد كندر هر واحد يك توله بزر البنج سه ماشه كوفته بيخته به قدر كنار دشتى حب بسته يكى صبح و يك شام دهند .
سفوف ماسك البول : جهت كثرت بول و سلس البول بلا حرقت و بول در فراش نافع است گلنار كزمازج هر يك پنج درم و باقى اجزاى نسخه كه در سلس البول در قول اسماعيل گذشت و در آن بلوط پنجاه درم است گرفته سفوف ساخته به كار برند .
ديگر از بياض والد مرحوم نارمشك كنجد سياه دارچينى جوزبوا مساوى سائيده يك كف با عرق مناسب بخورند براى كثرت بول مفيد بود
قرص ماسك البول : ادرار بول را كه از گرمى بود باز دارد و تشنگى بنشاند كزمازج كندر اقاقيا هر واحد يك درم پوست هليلهء كابلى بريان به روغن گاو چرب نموده يك مثقال گشنيز خشك بريان كرده يك نيم درم گلنار گل ارمنى گل سرخ عدس هر يك دو درم تخم بلوط تخم مورد هر يك سه درم كوفته بيخته اقراص سازد شربت دو درم با رب به .
معجون بلوط : براى منع افراط بول معمول است كندر حب الآس پوست هليلهء زرد پوست بليله آمله قرنفل نانخواه كبابه هر يك سه درم زيرهء سياه مدبر پنج درم سعد كوفى مصطكى تخم قنب هر يك نيم درم بلوط چهار درم كوفته بيخته به سه چند قند سفيد مقوم بسرشند خوراك دو مثقال .
معجون خبث الحديد : دافع كثرت بول و هم مفيد به سرعت انزال خبث الحديد مدبر چهل درم بلوط گلنار كندر از هر يك ده درم طباشير تخم قنب زيرهء سياه نانخواه كرويا پوست هليلهء زرد پوست بليله آمله هليلهء سياه هر يك سه درم عسل سه چند ادويه شربت از مثقال تا دو مثقال .
معجون قسط : كه كثرت بول و بول فى الفراش را مجرب نوشته سعد كوفى بلوط كندر دارفلفل قسط شيرين هر يك پنج ماشه زنجبيل سه ماشه فلفل سياه دو ماشه عسل سه وزن ادويه .
و معجون لبوب كه بسيارى بول باز دارد در بحث سلس البول در قول اسماعيل مسطور شد .
و جوارش زرغونى و جوارش جالينوس نيز كثرت بول را كه از سردى مثانه بود نافع است .
قلت البول
بدان كه كمى بول را شيخ الرئيس و سيد جرجانى و ايلاقى پنج سبب نوشتهاند :
يكى آب كم خوردن دوم گشاده شدن همه مسام و كثرت تحليل و افراط عرق سوم كثرت اسهال چهارم ضعف گرده از جذب آب از جگر پنجم ضعف قوت جگر از تمييز آب از خون و ارسال مائيت به گرده و اين هر دو در سوء القنيه و استسقا بود .
علاج :
در نوع اول آب بسيار نوشانند و يا مدرات مناسب مزاج دهند و در ثانى منع از تحليل كنند و در چهارمى و پنجمى مدرات حاره بسيار دهند مع مقويات گرده و جگر .
و بدانند كه صاحب اين علت را حموضات ضرر دارد و جماع در مرض ايشان افزايد و علاج ضعف جگر و گرده و اسهال و منع عرق هر يك به مقامش مسطور است .
بول الدم
بدان كه خونى كه از راه بول آيد يا خون صرف باشد و آن در اينجا مسطور مىگردد و يا غسالى و يا با ريم آميخته بيرون آيد و آن بعد از اين علىحده در ابوال غريبه مذكور شود .
و سبب بول الدم گشادن رگ يا شكافتن آن است از اسبابى كه در نفث الدم مذكور شد و به قول شيخ بول خون صرف از دو حال خالى نبود :
يكى آنكه از اعضاى فوق گرده مثانه خون جگر و همه بدن آيد به سبب امتلاى مفرط دموى يا افراط گرمى مزاج و استعمال ادويه گرم و اغذيه تيز و بدان سبب دهن رگها بگشايد يا رگ بشكافد يا بگسلد و يا ترك عادت خروج خون