نكند از شربت اسطوخودوس بمغلى حلو مذكور تنها يا به شربت بنفشه يا شربت ليمون اندك ترش هنگام كثرت حرارت و در اخر آن ترياق و خوردن اين مركب در آخر آن عجيب است .
صفت آن اذخر سليخه اسارون عود بلسان دارچينى اسطوخودوس سنبل الطيب زرد و قرنفل مساوى كوفته بيخته يك مثقال از آن بگلقند هنگام خواب بخورند و خوردن بندق هندى تنها وقت خواب مفيد است و استاد من باستعمال اين مطبوخ هر روز عند سخونت مزاج امر ميكرد اصل السوس مقشر يك درم گل بنفشه ازرق سه درم عناب سپستان هر واحد اوقيه خطمى مقشر سه درم جوشانيده صاف نموده نيمهء آن صبح با يك اوقيه شكر بنوشند و قبل او تخم بادر نجبويه يك و نيم درم بخورند و نصف باقى بشب همچنين استعمال نمايند و در هفته اول غذا معتدل در رطوبت و يبس مثل نخوداب به زيت سازند و اشياى محلل رطوبت مثل عسل تناول نمايند و چون صلاح يابد عصافير و قنابر و كبوتر بچه پروازى و دراج بخورند و از اطعمهء بارده منع كنند .
[ انطاكى ]
انطاكى گويد كه علاجش بعد يك هفته آنچه در سكته گذشت بايد كرد و آنچه مختص بلقوه است اينست كه سداب و خبازى و سبوس گندم و خطمى و بابونه در ظرف سر بسته بخمير خوب بجوشانند و بخار آن در موضع محفوظ از هوا بگيرند و بعد خشك شدن عرق به روغن مبارك سعوط كنند كه اين عمل لقوهء مزمن را بعد سه روز زائل كند و بخور چوب طرفا و اكل و شرب در ظرف آن بالخاصيت نافع لقوه و فالج است .
و از مجربات خواص اينست كه حروف نارى را مبسوط در ظرف چوب پز وقتى كه قمر در يكى از بروج حاره باشد نوشته روبروى بيمار بدارند تا مكرر در آن نگاه كند صحت يابد و حروف آتشى اينست اه ط م ف ش ذ .
[ مؤلف جامع الصناعه ]
مؤلف جامع الصناعه گويد كه چون مريض را در خانه تاريك بنشانند و تا سه روز چيزى از ادويه و اشربه و اغذيه ندهند و در روز چهارم ماء العسل اندك اندك بدهند و بعد هفت روز ايارج فيقرا به آبى كه در آن مصطكى جوشانيده باشند بخورانند و سه شربت آن در سه روز متوالى بدهند و غذا بنخوداب كه با كبوتر بچه در پرواز امده پخته باشند بسازند اين مرض زائل شود .
و اگر قدرى از علت باقى ماند جندبيدستر ببويانند و از آن به وزن دو حبه هر روز بخورانند پس حال صلاح يابد و من بسيارى را از صاحبان لقوه به اين تدبير علاج كردم و صحت يافتند .
[ گيلانى ]
گيلانى مينويسد كه آنچه معالجه بدان نوع لقوه استرخائى ميكنند اينست كه اولا تلطيف تدبير و انضاج فضول نمايند به اين نحو كه هر روز پنج درم گلقند با يك درم انيسون و نيم درم مصطكى و يك و نيم دانگ عود بخورانند و آب نيمگرم يا ماء العسل بنوشانند و امر بخاييدن مصطكى و ريختن آب دهن كنند و غذا نخوداب به زيت يا روغن جوز يا شورباى گنجشك سازند و بعد روز چهارم ايارج فيقرا و حب صبر بر سبيل شبيار بخورانند و بعد روز هفتم حقنِ حاده به عمل آرند و بعد چند روز حب قوقايا دهند و بعد تنقيه امر بغرغره از عاقرقرحا و زنجبيل بماء السل كنند و روى او به آب مطبوخ رياحين حاره مثل صعتر و مانند آن بشويند و بر آن انكباب نمايند و يا بر بخار شراب كه در آن سنگ گرم اندازند و تبخير سندرس بابونه سازند و جانب مسترخى وجه را بغاليه و به روغن سداب كه در آن فلفل و جندبيدستر حل كرده باشند مالش نمايند و امر كنند بخاييدن وج و سعوط بدان واجب ترست ليكن تا چهل روز نگذرد سعوط به چيزى جائر نبود و اين طلا نافع است صبر و م و حضض هر واحد يك درم زعفران دو دانگ طلا نمايند و مضغ كندر و فلفل نافع است و هليله كابلى در دهن دارند و گاهى از اين علت صحت مىيابند بحس تدبير در غذا او امتناع از شرب آب نمايند صيف باشد يا شتا و باقى تدبير از غرغره و غيره همانست كه در قول طبرى گذشت .
[ شريف خان ]
شريف خان مينوسند كه غذاى ملقو در ابتدا ماء العسل باشد بعده نخوداب معمول از لحوم كبوتر بچه پروازى و روغن مطيب بيزره و نمك و شبت و اجرام آن نخورند ليكن بعد تنقيه باك ندارد و لحوم صيد مبرز بافاويه اولى از اهلى است و استاد اكمل المحققين غذا گاه تا سه روز و گاهى تا پنجروز يا هفت روز حسب قوت مزاج مريض و ضعف آن نميدادند و عوض آب و طعام از اول روز بر ماء العسل اقتصار ميكردند بعد از آن امر بنخوداب مرتب به گوشت كبوتر و غيره مىفرمودند و بايد كه در غذا دهنيت باشد زيرا كه اعضاى عصبانى را موافق است و تنقيه اول با بارجات پس به حبوب كنند و معمول در زمانهء من اينست كه اول تنقيهء عام به مطبوخ سنا و خيارشنبر بعدهء به حبوب و اين حب اگر متصل يكى بعد ديگرى در دهن دارند و آب او فرو برند در يك هفته صحت يابند بگيرند انفخهء فصيل و اندكى عنبر در شراب حل كرده و باريك بسايند و به قدر كنار صحرائى حب بندند .
و از حكيم علوى خان نقل كردهاند چون دو درم كرفس مخلوط بگلقند عسلى ده درم بخورند تا سى و دو روز لقوه را زائل كند و چون بزهرهء كلنگ مخلوط به آب چقندر سه روز سعوط نمايند لقوه را ببرد و در اين باب انكباب بكماد مسيحى كه در قول آن گذشت بعد تنقيه تجربه كرده شده .
و اين بخور تأليف علوى خان لقوهء امتلائى را بعد تنقيه نفع مىكند برگ طرفا و چوب و ثمر آن و فانيذ هر يك ده جزو عنبر عود هندى هر يك جزوى مشك نيم جزو گل ياسمين خشك اسطوخودوس هر يك دو جزو سندروس مقل كندر حصى لبان فاوانيا هر واحد يك و نيم جزو كوفته به آب مرزنجوش جها سازند و خشك كرده وقت حاجت بر آتش اندازند و دخان او در بينى بگيرند .
و گويند كه چون لقووه مزمن گردد و از چهل روز تجاوز كند و چيزى از ادويه فائده نكند بگيرند بابونه و خردل و مرزنجوش و در آب بپزند تا مهرا شود صاف كرده بدان غرغره نمايند و بعد آن انكباب بر آب