مثل آوازهاى بزرگ بلند مثل آواز طبل و بوق درعه و جلال جاول آواز صالحين و از بيخوابى و غضب و خوف و سردى شديد و گرمى سخت و سوء هضم اجتناب كنانند و تكليف رياضت قبل از طعام به رفق دهند و حركت بعد طعام بر آن حرامست پس اگر تحمل استفراغ بود ادويهء كه مستفرغ بلغم به رفق باشد به عمل آرند و گاه گاهى قى كردن به ماء العسل ايشان را سوده دارد و گلقند شكرى و عسلى بخورانند و سداب و سائر ملطفات ببويانند بهر آنكه تشميم به شمومات كه مذكور شد گاهى ايشان را كفايت كند .
[ جرجانى و ايلاقى ]
جرجانى و ايلاقى مينويسند كه بايد دانست هر صرعى كه اطفال را افتد ام الصبيان نباشد و در آن اعتماد بر علامات مواد بايد كرد و هر علاج كه واجب گردد دايه را بايد فرمود از جماع منع بايد كرد و كودك را نگاه دارد تا ناگاه آواز قوى چون آواز طبل و جلاجل و مانند آن نشنود چنان كه بترسد و از گرماى سخت و سرماى سخت و ناگواريدن غذا نگاه بايد داشت و سداب بويانيدن سود دارد .
[ جرجس و رازى ]
جرجس و رازى گفتهاند كه گاهى صبيان را تشنج يابس حادث مىشود و عامه آن را ام الصبيان نامند پس درابزن روغن بنفشه نيمگرم نشانند و شير و روغن بنفشه بر سر نهند و در بينى چكانند و بموم و روغن بنفشه و لعاب اسپغول بر سر لطوخ نمايند .
و اگر طبع قبض گردد بشياف مسهله حركت دهند و از طلاق او به مسهل معترض نشوند و از آن حذر كنند و شير زنان يا دختران يا بز كه خر بر سر دوشند كه بصرع حادث از يبس و تشنج نفع مىكند .
بعضى گويند كه به شير دختر يا پسر و روغن مغز تخم كدو يا روغن بادام سعوط كنند و شربت بنفشه به آب سرو يا لعاب اسپغول به شكر و يا لعاب خطمى و بز رقطونا به شكر و يا شربت نيلوفر به ماء الشعير و يا ماء الشعير ساوه به روغن بادام و شكر و يا مطبوخ قطعهء كدو به شكر و يا آب انار شيرين و لعاب اسپغول به روغن بنفشه اندك اندك هر ساعت بياشامند و بر پشت و گردن روغن بنفشه در روغن كتان و بر سر و گردن و پشت روغن به تن بمالند و تغريق سرد عنق و صلب و به شير بز نمايند و خطمى و گل بنفشه ساييده به آب روغن كنجد پخته نيمگرم بر سر ضماد سازند و يا جو مقشر و بنفشه و اكليل الملك و بابونه به روغن كنجد پخته بر سر و گردن ضماد كنند و در آب مطبوخ گل بنفشه و يا روغن كنجد نيمگرم بنشانند و به آب مطبوخ تخم خطمى و گل كدو و نيلوفر و يا به مطبوخ بنفشه و نيلوفر و قطعهء كدو و يا به مطبوخ برگ كنجد و كدو بر سر نطول سازند .
[ جالينوس ]
جالينوس گويد كه نوشيدن بنفشه نفع بامالصبيان مىكند و آن خناق عارض بايشان و تشنجست و مرضعه را در سرداب و قريب آب نشانند و اصلاح غذا كنند و شورباى چوزهء مرغ فربه و يا پايچهء برهء شيرخواره يا بزغاله دهند و ام الصبيان كه از رطوبت عارض گردد ترياق نوشانند و بكندش و مانند آن عطسه آورند و انيسون و شونيز ببويانند و در طبيخ برگ غار و برگ سعد بنشانند و روغن قسط بمالند و بر مخارج اعصاب بكمادات يابسه مثل نمك و حرمل تكميد كنند و بمرارات سعوط سازند و بمعيه و سند روسن تبخير نمايند و آب سداب و يا جندبيدستر در بعض روغنها حل كرده بمنخرين بطوخ سازند و شابانك و جاوشير نيز نافع است و چون شهد انج زير سر بدارند طفل از اين مرض محفوظ ماند .
[ انطاكى ]
انطاكى گويد كه در ام الصبيان اولًا بر گوش شرط زدن و ربوب فواكه و اشربهء آن نوشانيدن و عناب و جود خشخاش جوشانيده استعمال كردن و خوشبو و شيرينى ترك نمودن و روغن قسط و كدو و بنفشه ماليدن و از مجربات من اينست كه سيب را يا سوم حصهء آن عناب و چهارم آن جو مقشر در ده چند همه آب بجوشانند تا چهارم آب بماند صاف كرده با همچند آن شكر به قوام آرند و مداومت استعمال او كنند مع ملازمت تدهين سر و اطراف به زيت كه در آن سداب و فاوانيا و اندك برگ آس سبز پخته باشند و از اشياى نافعه در آن شير زنان و خر و بز مطلقاً و گل كدو در روغن نيلوفر سعوطاً و لعاب بهدانه و اسپغول شرباست و در نزهنه مينوسد كه از شرب آب انيسون و تخم كرفس و تخم گذر به شكر در اين مرض چيزى بهتر نيست و برگ كنجد و كدو در شير خر يا زن يا بز پخته به روغن بنفشه آميخته طلاكنند .
و اگر زمستان باشد روغن كتان با برگ سداب و گلاب پخته بر سر و گردن طلا نمايند كه اين مجرب است و كذا فاوانيا كه آن عود صليب است .
[ ابو سهل ]
ابو سهل گويد كه اگر صرع بطفل باشد بايد كه چيزى از ادويه در آن استعمال نكنند كه در اكثر امر وقت كبرسن او زائل مىشود و مع لك سزاوارست كه صرف عنايت به حال مرضعه نمايند پس اگر شير او غليظ باشد تلطيف تدبير او بايد كرد و مباشرت با مرد ترك كنانند كه اين شير را فاسد مىكند و قبل طعام استعمال كنانند و غذاى مؤلد خلط محمود بخورانند و سكنجبين عنصلى استعمال فرمايند و طفل را باندكى معجون شليثا به آب مرزنجوش ساعتى قبل از نوبت سعوط كنانند و تعليق چوب فاوانيا بر آن كنند كه اين صبيان را عظيم المنفعت است .
[ صاحب كامل ]
صاحب كامل گويد كه بقراط در كتاب فصول ذكر كرده كه هر كه را صرع قبل از روييدن ميو عانه عارض مىشود صحت او بانتقال سن و بلد و تدبير ميگردد و كسى را كه صرع بعد از آن مىافتد كمتر شفا مىيابد و لهذا مىبايد كه هر گاه اين مرض بصبيان عارض گردد بدواى قوى از ايشان تعرض نكنند زيرا كه هر گاه ايشان بسن جوانى رسند و در ابدان آنها حرارت قوى گردد برودت بشكند و رطوبت فضلى دماغى خشك شود ليكن مىبايد كه عنايت به تدبير ايشان دارند پس اگر كودك طفل باشد مرضعه را پرهيز كنانند و اصلاح شير او نمايند و تعديل و ميلان مزاج او بحرارت و يبس كنند بنوعى كه امر برياضت معتدل نمايند و تغذيه باغذيهء جيد الكيموس مثل گوشت ماكيان و تيهو مشوى و مطنجن و مانند آن فرمايند .
و اگر صبر برين نباشد لحم بزغاله و برهء يك ساله و نان خشكار نقى جيد الصنعت دهند و چون اندك شراب رقيق ريحانى