آن بثره يا ورم در بيخ ران كه اربيه است بروز كرده باشد و يا حجامت و ارسال علق در همين مواضع و يا تحت موضع بثره نمايد ، در صورتى كه مريض ، طفل باشد و قابل فصد نباشد ، به قدر قوّت و احتمال .
هرچند بروز اين ورم يا بثره با عوارض هائله ، از قبيل قى و اسهال و خفگى قلب و قلق و اضطراب و برد اطراف و قشعريره و لرز باشد ، اقدام به اخراج دم را مقدّم بر تدابير ديگر نمايد ؛ زيرا كه براى دور ساختن ماده از اعضاى رئيسه ، اسرع و انفع از آن تدبيرى نمىباشد و ترديد در فعل و ترك فصد - بواسطه منع نمودن بعضى از اطبّاء فصد را - در اين مرض به هم نرساند ؛ زيرا كه دليل ايشان ، خوف از انتشار سمّيّت مادّه در بدن بوده و آن ، ناقص و از اقيسهء مع الفارق است به واسطهء اينكه ردائت اخلاط و عفونتشان مثل وارد شدن سمّ افعى و رتيلا و عقرب نيست ؛ مثلا زنجارى از صفرا ، داخل سموم است و خلطى اشدّ سمية از او در بدن نيست ، ما دامى كه طبيعت ، از مخزنش براى دفع آن را حركت نداده است ، فسادى از او به روزى نيست بواسطهء الف مخزن به آن و بعد از حركت و مرورش به مدافع معتاده برازى يا بولى ، اذيّتى مثل اذيت لسعهء افعى و غيره هيچوقت از هيچ مريضى ديده نشده و مسموع نگرديده و اگر به قى دفع شود ، به واسطهء لحوم ضعيفهء رخوه ، خراشى در مرى و حلقوم اتّفاق افتاده است ؛ ولى به شدّت اذّيت لسعه و سرعت اهلاك آن هرگز نشده ؛ بلى در ندرت به واسطهء ترّشح به قلب موجب هلاكت شده پس از سميت ، خلط ردى بدنى را قياس به اذيت سمّ افعى نمىتوان نمود و گذشته از اين ، فصد از عرق موافق واقع در نزد ورم يا بثره ، فضول فاسده را از رخنه قريبه به موضع علت اخراج مىنمايد و به داخل بدن ، قهقرى برنمىگرداند ؛ بلى از سمت مخالف موضع علت - بر فرض تسليم سمّية مادّه - مرور به داخل بدن مىنمايد ؛ ولى آن قسم ضررها از اين مرور ديده نشده و مسموع نگرديده و به همين ملاحظه است كه شيخ الرئّيس در علاج ، تجويز فصد فرموده ، بدون تعيين سمت در ابتداى حدوث و زدن شرط عميق در همهء اقسام و تجويز ايشان را معمول داشتيم و فوايد كافيهء شافيه در خلاصى مبتلايان يافتيم ؛ چه در اين مرض و چه در حميات و بائيّه بلكه ؛ اغلب بدون فصد ، صحّة نمىيافتند .
اطالهء كلام را در اين باب لازم دانستيم ؛ زيرا كه در تهاون فصد اعظميت مخاطره و اسرعيت وقوع در تهلكه ، بيشتر است .
بعد از آن ، مبادرت در تنقيه و تسكين فعل و قى و تقويت قلب و دماغ و فم معده
شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى ) — صفحة 279
مساهمون: مؤسسه احياء طب طبيعى
ص٢٧٩