اين نكات هرگاه غفلت نورزند ، اورام مذكوره كم مىشود كه منجرّ به اين مفاسد شود ؛ لهذا قبل از منجرّ شدن به غانغرايا ، همان معالجهء مذكوره است و بعد از بروز غانغرايا ، مبالغهء در تنقيه و اخراج مواد زايده و فاسده و تيغ زدن عميق بر ورم تا دم ردى متخلّل در عمق عضو برآيد بعد از ماليدن آرد كرسنه و سركه و گل ارمنى و شب يمانى و امثال آنها كه مانعه از عفونت باشند . ذرور برگ سنجد براى تجفيف و ازالهء لحوم فاسده ، بسيار با تأثير است . شرب ماء الجبن بعد از امالهها و فصدها و مشروبات مسهله ، براى تتميم و مبالغه در تنقيه مواد ، بسيار نافع است .
[ طاعون ]
ديگر از جمله بثور و دماميل خبيثه ، طواعين است كه جمع طاعون - مشتق از طعن - كه به معنى زدن نيزه به واسطهء شدّت و سرعت تأثير و كثرت اضطراب عليل از بدن و بروز دانه آنكه از كوچكى به قدر نخود و باقلا ، مانند حبّات آبله الى مقدار گردو و نارنج بر شكل صنوبرى و استدرات و پهن و اشكال ديگر ملحوظ حقير شده و بيشتر در لحوم غدديّه غير حساسه و حساسه به واسطهء سخافت بنيه آنها و تخلخل جرم ، خصوصا در مغابن كه پشت گوش و زير بغل و كنج ران كه مدافع فضول اعضاء رئيسه است بروز مىنمايد .
اگر بروز بثور و دماميل ، مقدّم بر عروض تب باشد و بعد از آن ، تب عارض مىشود ، اصعب است از آنهائى كه بعد از عروض تب بروز مىنمايد با التهاب و درد و سوزش و هرچه مثل دمل و خراج است رنگش سياه و دورش احمر يا اخضر و كمد است و هرچه آبله مانند و شبيه به سوختن آتش است پوست نازك سپيد رنگى بالايش دارد و زيرش به همان رنگها و حوالى آنها هم به همان الوان است .
علاجش همان مبالغه در تنقيهء خلط غالب و چيزهائى كه ترياقيت داشته باشد و حافظ قوّتهاى اعضاء رئيسه خصوصا قلب كه رياست مطلقه دارد باشد ؛ ولى اولا بايد ملاحظهء اينكه اين ناخوشى در خود بلد و يا حوالى بلد از قراى قريبه يا بعيده كم و يا زياد به روزى كرده و هوا هم ردائتى مانند اهويه و بائيه به هم رسانيده است نمود ؛ در اين صورت بايد احتياط اينكه اين تغيير احوالى كه در شخص حادث شده شايد آن مرض باشد مرعى بايد داشت ؛ به اين قسم كه اگر ابتداء بروز بثره يا ورمى در مغابن ، خصوصا يا در غير مغابن باشد ، فورا بعد از اخراج فضول معائى ، فصدى از جانب موافق كند ؛ مثلا در پشت گوش راست يا چپ ، بروز بثره يا ورم شد از قيفال همان دست خون بگيرد به قدرى كه احتمال قوّت مريض تقاضا نمايد . و اگر زير بغل يا بيخ ران باشد ، از باسليق همان سمت و يا صافن و يا عرق النساء و يا از مابض همان پا كه رگ زير زانو است ، خاصّه