قسم بپزند : جو مقشّر درست ده الى دوازده مثقال ، عناب نيم كوفته چهار پنج دانه در كاسهاى كه نيم من تبريز الى سه چارك تبريز آب بگيرند ريخته و بجوشانند تا نصف شود ، از آتش فرو گرفته ، شب را بگذارند تا صبح تا خوب دردش در اسفل ظرف بماند و صافش را بياشامند كه درد آن موجب سده و ترش شدن در معده مىباشد . و هرگاه در سدّه نفخى بروز كند ، روز ديگر جو و عناب را به اضافهء يك مثقال تا دو مثقال رازيانهء نكوفته طبخ نمايند و در صورت ضعف يا رطوبت معده عنّاب را كمتر نمايند . و با افراط خون آمدن از سينه ، بيخ انجبار از يك مثقال الى دو مثقال نيم كوفته داخل كرده بجوشانند تا نصف شود صافش را به همان قسم بياشامند . و بسا مىشود كه بعد از فصد دوّم روزهاى شرب منضج عوض مطبوخ منضج ، اقتصار مىنمايند بر ماء الشّعير دو پياله كه با بهدانه و قدومه و نبات اندكى جوشانيده باشند . يا با شربت بنفشه تا هشت مثقال يا با ترنجبين از هشت تا ده و دوازده مثقال و يا با شيرخشت همان مقدار . و در روز دادن مسهل ، صبح مسهل را مىآشامند و يا عوض مسهل ، ماء الشّعير را با شيرخشت و ترنجبين مىآشامند و بعد از آن تا عصر سه آب اماله معمول مىدارند . و دور نيست كه در بعضى مرضى و امزجه ، انفع از مسهل مىشود .
تدابير ديگر براى رفع اين امراض ، از تكرار ضماد از خارج محاذى موضع ورم از قيروطى - يعنى موم گداخته در روغن بادام - و اضافهء گل خطمى و بزرك و باقلاى نرم كوفته و زردهء تخممرغ و امثال اينها ، بسيار نافع مىباشد .
براى تسكين سرفه ، در مغرب و شبها شربت خشخاش و حب سرفه بايد داد .
بعد از فصد اول و گذشتن هفتم ، در روزهاى صرف منضج ، از ميوهها از قبيل خيار و هندوانه و ليموى شيرين و امثال آنها را عوض غذا مىتوان داد ؛ خاصه اينكه التهاب و عطش داشته باشد و يا از شوربا و نخوداب متنفّر باشد ؛ ولى بايد در استحاله به خلط غالب احتياط نمايند . مثل هندوانه كم در بودن صفراى زياد . در صورت اين مظنّه ، دادن شربت نارنج يا تمر قبل از ميوه ، مانع استحاله مىباشد .
اسلم مشروبات مسهله در اين امراض و تكسرات آلات تنفّس ، مطبوخ سنا است كه اجزايش : ريشه شيرينبيان يا ريشهء خطمى دو مثقال يا سه مثقال ، بنفشه ، نيلوفر ، از هر يك دو مثقال - يا پرسياوشان و گل گاو زبان و زوفاى خشك ، در صورت قلّت حرارت - گل سرخ دو مثقال و سناء مكّى از چهار الى شش مثقال از چوب و غيره پاك كرده ، سپستان شش دانه الى ده دانه و با التهاب ، عنّاب تا شش دانه ، نيم كوفته همه را جوشانيده
شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى ) — صفحة 232
مساهمون: مؤسسه احياء طب طبيعى
ص٢٣٢