و اگر در پردهء مستبطن اضلاع صدرى باشد - كه ذات الجنب صحيح است - تنگى نفس ، بيشتر و سرفه ، آسانتر و نفث ، كه خلط سينه باشد آسانتر و بيشتر برمىآيد و اكثر مخلوط به خون است ؛ خاصّه كه ماده ، دم و يا بر ساير اخلاط ، غلبه داشته باشد . و اگر در عضلات ميانهء اضلاع و يا در غشاء مجلّل اضلاع باشد ، احساس درد ، از خارج به دست گذاشتن مىشود و مىشود كه ورم ، با حمره در ظاهر جلد نيز نمايان باشد و اگر در غشاء منصف صدر به سمت عظام قس باشد ، از ميان سينه تا ترقوه كه چنبر گردن باشد ، درد ، معلوم و شديد است . و اگر به سمت فقرات ظهر باشد ، احساس درد ، در ميان شانه مىباشد . خلاصه ، تفرقه و امتياز مواضع ورم و نفوذ ماده ، اجمالا مذكور شد . همهء اقسام ، در معالجه شريك مىباشند : روز اول تا سوم ، صبحها را بهدانه و بنفشه و عناب و سپستان جوشانيده صافش را با ترنجبين بايد بياشامد و روز دوم را بعد از دوا تا عصر دو سه آب اماله از : آب طبيخ جو نيم كوفته و كافشه و شكر سرخ و خاكشى ، نمك و روغن بادام يا روغن كرچك در صورت رطوبت مزاج يا روغن كره با بودن حرارت ، معمول دارند . و روز چهارم ، ريشه شيرينبيان يا ريشهء خطمى و پرسياوشان يا نيلوفر و گل گاو زبان اضافهء منضج مذكور بجوشانند و مصروف دارند و امالهها را كاملتر از امالهء روز دوم بايد معمول داشت و با فلوس مىبايد دو آب بعد از خاكشى نمك را بريزند ؛ خاصه در شوصه كه اماله ، را فع آن است و مىشود كه در شوصه ، بدون فصد ، به همان تكرار اماله تا نهم شفا يابد ؛ خصوصا كه آثار دمويت ، چندان بروز نداشته باشد
در ساير اقسام ، فصد را در پنجم و هفتم و نهم و يازدهم ، از باسليق مىبايد كرد . و بهتر اين است كه فصد اول را از دست مخالف سمت درد نمايند ؛ خصوصا كه وجع و ورم در پهلوى چپ باشد . و اگر در پهلوى راست باشد ، فصد اول را از قيفال راست نمايند و دوم را از باسليق راست نمايند . و غالب اين است كه با تقدم امالههاى روز دوم و چهارم ، فصد روز پنجم ، رافع مرض مىشود . و گرنه بعد از امالهء كامله روز ششم فصد روز هفتم رافع علت و قاطع تب مىشود . و البتّه مسهل مشروب را تا هشتم ؛ بلكه تا دهم مصروف ندارند و در هشتم ، باز به اماله اكتفاء نمايند كه اسلم است . و ماء الشّعير در اين امراض لازم است . و بهتر اين است كه بعد از فصد اوّل داده شود . طريقه اين است كه : اگر در پنجم فصد نمايند ، در ششم بعد از صرف منضج ، اول صبح از دو پياله الى سه پياله بياشامند و بعد از انحدارش از فم معده ، نخوداب يا لعاب آشى غذا ميل نمايد . و بهتر اين است كه روز را اكتفا به همان ماء الشّعير نمايند و تغذيه را در شب نمايند . و ماء الشّعير را به اين
شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى ) — صفحة 231
مساهمون: مؤسسه احياء طب طبيعى
ص٢٣١