لازمه براى كبد حاره ؛ مانند زرشك و انار و سماق و انار دانه و كاسنى و گل سرخ و براى كبد ضعيف از برودت و رطوبت ؛ مانند اذخر ، افسنتين ، اظفار الطيب ، جوزبوا ، حبّ بلسان ، خولنجان و دارچينى ، ريوند ، زعفران ، سليخه ، كشوث ، عود و امثالش مفردا و مركبا و از مركبات خاصه شربت دينار و شراب اصول و حب زرشك و قرص ورد و امثال آنها . و براى كليه ضعيف ، اكثر ، همين ادويه و براى مهزوله ، اغذيه مغريه قابضه ، مثل مطبوخه با انار دانه و هسته مويز و پيه كليه بز و مثل سويق جو و گندم با شيره يعنى دوشاب و شير برنج . و از مركبات ، معجون لبوب و امثال آن و شير ميش يا شتر و امثال آنها .
[ استنباط ورم در كبد ]
هرگاه استنباط ورم در كبد و يا در غشايش و يا در عضلات موضوعه بر آن نمايد و تب دائمى را هم بعد از تأمل دريافت نمايند ، بايد فصد از باسليق راست نمايد . و با احتمال قوّت بدنيه ، مكرر نمايد . و ارسال علق بر موضعش و يا اندكى بالاتر تا زير كتف و يا مايل به فقرات ظهر مكرر نمايد . و اضمدهء ملينهء محلله را مخلوط به مقويات و قوابض ؛ از قبيل اسارون ، اكليل الملك ، اشق ، بابونه ، باقلا ، بان برنجاسف ، جاوشير ، حاشا ، زرنباد ، زراوند ، وج و غير اينها ، در صورتى كه استعداد تحليل را داشته باشد كه با اين تدابير حجمش كم شود و عوارضش رو به نقصان باشد ؛ اگر بر خلاف باشد و اعراض در تزايد باشد ، معلوم است كه استعداد انفجار بهم رسانيده است ، مىبايد به پختههاى سريع الانضاج ، از خارج ، معين انضاج داخلى شود و آن ، ادويهاى است كه با حرارت منضجه ، تسديد و تغريه در جوهرش باشد تا حرارت مزاجى خودش و غريزيهء را محصور نمايد ؛ مانند ايرسا و بذركتان و بذر المر و بذر الخطمى و حلبه و نخاله و امثال آنها را بعد از كوفتن و پختن به آب و يا شير ، بر موضع ورم گذارند و برگ كلمپيچ بر روى آن پختهها ، بسيار معين بر سرعت انضاج است و فلوس خيار شنبر ، مشروبا و محقونا با ادويه مناسبه ، بسيار مفيد است .
علامت انفجار ، بروز قشعريره و خفّت بعد از ادرار يا اطلاق مده و چرك و خون است ؛ پس در اين وقت مىبايد از آب طبيخ ايرسا ، ابهل ، حبّ بلسان ، تخم كاسنى ، رازيانه ، گل سرخ و غير اينها را مجموعة يا بعضى دون بعضى را با نبات - و اگر رطوبتى و غلظتى باشد با عسل يا سكنجبين شكرى يا عسلى - بخورانند . و فلوس و روغن بادام را داخل مياه امثال اين ادويه مىتوان نمود ؛ بلكه در بعضى دادن فلوس لازم مىشود و زود ترتنقيه فضول و چرك و خون را مىنمايد . و با حرارت مفرطه ، مياه فواكه ؛ از قبيل انارين و آب هندوانه كه قبل از آن سكنجبين آشاميده باشد و نقوع تمركجرات و يا ترشاله كه