حرقت و لذع فم معده بسبب تناول اغذيه يا ادويه حادة الكيفيت و از جهت تولد اخلاط حاره حريفه در معده يا انصباب آنها از عضوى ديگر بر ان و احتباس رياح غليظه در مرّى يا در سر معده يا در طبقات آن و چسپيدن رطوبات لزجه متولده در معده بر جرم وى و ثقل و گرانى طعام غليظ كثير المقدار و استيلاء سوء مزاج بارد بر ان و ورم جگر و اماس معده و غلبهء يبس و جفاف در فم آن و حرقت فم معده و تقدم اسباب موجبه و سائر علامات ماده بر تقدير خلطيه سبب بر اول و حدوث علة عقب تخمه و تناول اطعمه بادانگيز بر ثانى و رطوبت دهن و گرانى معده و فساد هضم و حموضت طعام بر ثالث و عروض مرض بعد خوردن غذاء غليظ بر رابع و قلت عطش در عتبهء اشياء حاره و سائر امارات برودت معده بر خامس و غشى مفرط و حمى حار بر تقدير بودن ورم گرم و به تمامى نشانهاى آماس جگر بر سادس و درد و كرب و تب لازم و همگى علامات ورم معده حسب هر خلط بر سابع و تولد بيمارى بمرور صعوبت آن و جملگى دلائل يبوست بر ثامن دلالت كند فائده فواقى كه بكودكان بعد نوشيدن خير كثير افتد از قبيل قسم ثانىست و آنكه بسبب ترك حمام معتاد و رياضت معتادهء بهم رسد قريب به قسم ثالث و قسم خامس بكودكان و پيران و مريضان بنا بر ضعف حرارت ايشان كثيرالوجودست و حدوث اين قسم بسبب عدم انهضام تام طعام و تكثيف و تقبض معده بنا بر استيلاء برودت صورت بندد و تضاد برودت مر معده را نيز موجب تاذى معده و باعث عروض اين نوع فواقست و تولد قسم سادس بنا بر انضغاط معده از ورم كثير الحجم جگر و تمدد معده به تبعية انجذاب جگر و معاليق و آورده ما بين المرى و المعده و تاذى معده از حرقة صفرا كه بنا بر ضيق مجراى ما بين المرارة و المعدة از جهت اماس كبد و قلت اندفاع مرار المراره بسوى وى منصب گردد بمنصهء ظهور رسد
فوجشلا
بفا و واو و جيم و شين معجمه و لام و الف بيونانى ورميست كه در لحوم غدويه پديد آيد و از جنس طاعون نباشد و بعضى ويرا بورم پس گوش مخصوص دارند و اللّه اعلم
فوبيحى
بفا و واو و موحده و تحتانى و حاء مهمله و تحتانى ؟ ؟ ؟ بيونانى ورميست كه در عضل خارج حلق و مرى بهر سبب كه باشد پديد آيد
فوفه
بضم اول و سكون ثانى و فتح فا و وقف ها نقطه سفيدست كه بر ناخن ظاهر شود و سببش همانست كه در برص الاظفار مذكور شد و مانا كه اين نام خاص نقطه فرادى فرادى باشد و برص الاظفار اسم عام بياض ناخن و بالجمله جمع وى فوف بحذف هاست و جمع الجمع انواف بر وزن افواه
فونوس
بضم اول و سكون ثانى و نون و واو و سين مهمله بيونانى ورم صلب سوداوى عديم الحسست
فصل دوازدهم در تحتانى
و فيه مرض واحد