تفكر ساعه خير من عبادة سنته
فصل دهم در لام
مشتمل بر سه مرض
فلغمونى
و امام رازى ويرا در باب قاف داخل نموده و كيف ما كان بفتح اول و سكون ثانى و غين معجمه و ميم و واو و نون و تحتانى بيونانى ورم گرم دموى محضست كه كبير الحجم كثير الانتفاخ باشد و در ظاهر جلد ظهور نمايد كذا قال العلامة و على ما نقل عن البعض هر نوعى از سرسام كه بورم جوهر دماغ انجامد نيز اطلاق يابد و بالجمله از خواص ويست كه با وجود آثار خون هرگاه دست بر ان گذارند از شدت ضربان دست را دفع كند
فلق
بفتح اول و سكون ثانى و قاف در لغة بمعنى شكافتن آمده قال زوج البتول صاحب سر الرسول اسد اللّه الغالب امير المؤمنين على بن ابى طالب كرم اللّه وجه و رضى اللّه عنه و الذى خلق الحب و النوا و بمعنى شگاف دهان بالفتح و الكسر نيز مستعمل شده و در اصطلاح اطبا عبارة از تشقق وسط فمست و المناسبة لا يخفى
فلكى
بضم اول و سكون ثانى و كسر كاف و سكون تحتانى قسمى از مورسرجست كه در حين انخراق طبقهء قرنيه طبقه عنبيه زياده از مقدار دانهء انگور كه در عنبيى برمىآيد بخارج گرايد و از خواص ويست كه مجاور اجفان مصاك اشفار مانع انطباق باشد و ويرا مسمارى و ثولولى نيز گويند و ثولولى در باب مثلثه مذكور شد و مسمارى در باب ميم بعون اللّه الكريم ذكر يابد و از آنكه بفلك مغزل ماند بدين اسم موسوم شده و فلك بالضم عبارت از چرم مدورست كه در وسط وى سوراخ نموده در مغزل گذارند و مغزل بكسر اول آهنى يا چوبى درازست كه در ان فلك نهاده ريسمان و پشم ريسند و بر ان بهپيچيند و آلة ريسمان پيچيدن را بتازى فلكه بضم اول و الحاق ها نامند و مغزل را به فارسى دوك بضم دال مهمله و فلكه را چرخه بجيم فارسى خوانند و فلك را بهندى و مركبه بفتح دال مهمله و سكون ميم و فتح راء مهمله و فتح كاف و اخفاء ها گويند
فصل يازدهم در واو
مشتمل بر پنج مرض
فواق
بفا و واو و الف و قاف بر وزن عطاس عبارت از حركة طبقهء داخليه معده به تبعية حركة سر معده بفوقست و حركت مذكوره مركب از تشنج انقباضى و تمدد انبساطيست و انقباض و انبساط مسطور در غير فواق يبسى هربا عن الموذى و دفعا لذلك الموذى بود و در فواق يبسى موجب انقباض يبوست و سبب انبساط اصلاح باشد و از آنكه قعر معده درين علة به بالا برآيد و به تفوق گرايد بدين اسم كه ماخوذ از فوق بمعنى بالاست موسوم شده و فارسى وى هكهكست هذا اكنون بايد دانست كه سبب كلى اين مرض اذية فم معده است و اسباب جزئيه وى بسيارست چون