و اختلاف در آن و آن دو قسم است مستوى و مختلف
مستوى
آنست كه اجزائ آله در جميع قرعات بيك و تيره باشد و سبب آن حسن حال نبض بود
مختلف
بر خلاف آن و مختلف بر دو قسم است منتظم و غير منتظم منتظم آنست كه اختلاف او را نظامى باشد غير منتظم بر خلاف آن و سبب آن افراط ضعف قوت بود
جنس نهم وزن است و آن بر دو قسم است جيد الوزن و ردى الوزن
جيد الوزن
آنست كه وزن نبض مناسب مزاج صاحب نبض بود
ردى الوزن
ضد آنست و اين سه قسم است
يكى مجاوز الوزن
و او آنست كه وزن او وزن سنّى بود كه متصل بسنّ صاحبش باشد مانند نبض صبى بر وزن نبض شباب
دوم متباين الوزن
و او آنست كه چنين نباشد مانند وزن نبض صبى بر وزن نبض شيخ و بالعكس
سوم خارج الوزن
و او آنست كه وزن او مشابه هيچ وزنى از اوزان نبض نباشد مانند نبض مرتعش
و از انواع نبض مركب
كه ذى اسمااند آنچه مشهوراند نوشته مىآيد
يكى از آن عظيم است و او آنست كه زياده باشد در طول و عرض شهوق
دوم صغير و او مقابل عظيم است
سوم معتدل و او متوسط بود
چهارم غليظ و او آنست كه زياده باشد
در عرض و شهوق پنجم دقيق و او مقابل غليظ بود
ششم معتدل و آن متوسط بود ميان هر دو اين
هر شش انواع دلالت مىكند بر آنكه دلالت مىكند بر آن بسايط اينها
هفتم منشارى است
كه مشابه باشد باسنان منشار و او آنست كه سريع متواتر صلب مختلف الاجزاء باشد در شهوق و غور و تقدم و تاخر و صلابت و لين و دلالت مىكند بر ورم عظيم كه در اعضاى عصبانى بود و اين اكثر در ذات الجنب مىباشد
هشتم موجى و آن مشابه منشارى بود در اختلاف اجزا مگر آنكه ليّن بود گويا موجها است كه
پيهم مىرسند بعض وى بعض را و آن دلالت مىكند بر ضعف قوت يا بر لين آله در استسقا و ذات الريه و فالج و سكته مىباشد
نهم ودديست ؟
؟ ؟ و اين مشابه موجى بود مگر آنكه صغير بود مانند حركت كرم بسيار پا