طبعى آنست كه از فضله خلطها كه مندفع مىشود بعد از نضج ظاهر گردد اگر كامل نضج است محمود بود و الا غير محمود و اوصاف طبعى محمود آنست كه املس ابيض مستوى الاجزاء مجتمع در اسفل قاروره بود هرگاه حركت داده شود منبسط و منتشر گردد و زود بسرعت نازل و راسب نشود و آن دلالت مىكند بر نضج و راسب از ثفل محمود بهتر است و بعد از ان متعلق كه در وسط قاروره مىباشد بعد از ان غمام كه در اعلى قاره مىباشد و عدم رسوب دلالت كند بر عدم نضج و يا بر سده و يا بر قلت ماده رسوب غير طبعى بحسب لون چون اشقر و اسود و بحسب قوام چون صفايحى و قشورى و وشيشى ؟ ؟ ؟ و كرسنى و نخالى و دسمى و مدّى و مخاطى و رملى دارد آن راسب بعد از آن متعلق بعد از ان غمام مگر آنكه تعلق آن بسبب ريح باشد و اين غير طبعى يا از فضله اخلاط غير طبعى باشد و يا از انفصال جرم اعضا اگر سرخ باشد از جگر و كليه بود و اگر سفيد باشد از مثانه و يا از ذوبان اعضاء اصلى و دسمى از ذوبان شحم و سمين و مدى از انفجار ورم بود و مخاطى از خلط غليظ و رملى اگر سرخ بود از گرده باشد و اگر زرد و سفيد باشد از مثانه بود
در [ مبحث ] براز
استدلال از ان به چند وجه كنند
يكى لونست
لون
طبعى او خفيف النارية بود
و شديد النارية
دلالت مىكند بر حرارت و غلبه صفرا و
قليل النارية
بر فجاجت و برودت و براز سفيد بر غلبه بلغم و يا بر سده مجراى مراره و اين منذر بقولنج و يرقان بود و مدى و قيحى بر انفجار دبيله و اسود و اخضر و زنجارى و كراثى دلالت كند بر آنچه دلالت مىكند بر آن بول متلون بالوان مذكوره
دوم مقدار است
قلت براز
دلالت مىكند بر قلت فضول اغذيه و يا بر احتباس آن در امعا و اين خبر دهد بقولنج و يا بر ضعف دافعه
كثرت براز
برائ اضداد اين باشد
سوم قوام است
رقت آن دلالت كند بر ضعف هضم و يا بر سده و يا بر ضعف جذب ماساريقا
و لزوجت براز
دلالت مىكند بر غذاى لزج يا خلط لزج و يا ذوبان اعضا
و زبدى
بر رياح و
يابس
بر افراط تحلل يا بر يبس اغذيه و يا