تحليل اورام و ذرور محرق آن جهت التيام زخمهاى تازه و كهنه و قروح خبيثه و آكله خصوصاً آكله دهان و نفث الدم و نزف الدم و جراحات تازه و آشاميدن محرق آن با سركه جهت سپرز نافع .
گويند مضر احشا است و مصلح آن عسل .
برسياوشان
به فتح با و كسر را و سين مهملتين و فتح ياى مثناة تحتاينه و الف و فتح واو و شين معجمه و الف و نون لغت يونانى است به معنى دواء الصدر و به عربى شعر الجبال و شعر الارض و شعر الجن و شعر الخنازير و جعدة القنا و شعر الكلاب و كزبرة البئر و ساق الاسود و ساق الوصيف و به يونانى بولوطونخون يعنى كثير الشعر و به فارسى پرسياوشان به باى عجمى و عوام سنبل و به هندى كالى جهانت و كرجا و رتكوت نامند .
ماهيت آن : نباتى است برگ آن شبيه به برگ گشنيز و بىساق و ثمر و شاخهاى آن بسيار باريك و صلب و سياه سرخ رنگ . منبت آن مواضع نمناك و سايه مانند كنارهاى چاه و پاى ديوارهاى كهنه و خرابهها و قوّت آن تا شش ماه باقى مىماند و چون يك سال بر آن بگذرد قوّت آن باطل مىگردد و بهترين آن پر برگ شبيه به كرفس شاخه صلب سياه آن است .
طبيعت آن : معتدل مايل به گرمى و خشكى .
افعال و خواص آن : ملطف و مفتح و منضج و محلل و مجفف آشاميدن مطبوخ آن جهت اسهال فرمودن صفرا و سودا و بلغم موجود در معده و امعا و جهت تنقيه سينه و شش و ربو و ضيق النفس و درد سينه و يرقان و حصات و ادرار بول نمودن و حيض و نفاس و اخراج مشيمه و گزيدن سگ ديوانه و استنشاق آب مطبوخ آن جهت زكام و نطول آب پخته آن جهت تفتيح سده انف و زكام و ضماد آن جهت صداع بارد و ضماد پخته آن با روغن جهت داء الثعلب و خنازير و نواصير و دبيلات و چون در دهن بخايند و آب آن را بر غرب و ناصور كنج چشم بچكانند و يا جرم خاييده آن را بر آن بندند نافع و آشاميدن سفوف خشك آن جهت رفع اسهال و امساك بطن مفيد و ضماد پخته آن بر انثيين جهت تحليل ورم و صلابت آن و طلاى تازه آن جهت قروح خبيثه و گزيدن سگ ديوانه و داء الثعلب خصوصاً كه تازه آن را به قوّت بر داء الثعلب بمالند و طلاى كوبيده آن با مغز ساق گاو جهت درد سر بسيار نافع و ضماد كوبيده آن با لادن و روغن مورد و روغن سوسن و زوفا و شراب مقوى موى و همچنين چون مخلوط نمايند با آب طبيخ و يا خاكستر آن شراب و عسل و موى را بدان بشويند جهت قروح سر مفيد و ضماد محرق آن جهت منع ريختن موى و رويانيدن آن و حزاز و ذرور محرق آن جهت تجفيف و اندمال قروح خبيثه و آكله و حمول آن با مرمكى جهت رفع سيلان رحم نافع .
مضر سپرز ، مصلح آن مصطكى و گويند گل بنفشه .
مقدار شربت از جرم آن : تا هفت درهم و از مطبوخ آن تا بيست درهم .
بدل آن : در امراض ريه به وزن آن گل بنفشه و نصف آن اصل السوس . گويند از خواص آنست كه چون بكوبند تازه آن را و بر موضع مخالف عضوى كه پيكان رفته باشد گذارند بدان موضع آيد و پيكان را برآورد .
برسيان
به فتح با و سكون را و كسر سين مهملتين و فتح ياى مثناة تحتانيه و الف و نون و برسيانا به الف در آخر نيز آمده .
ماهيت آن : اسم فارسى نباتى است منبت آن بلاد بابل كه حوالى كوفه است و بىشكوفه و گل و تخم مىكند و در اول تموز مىرسد و از ادويه غير مشهوره است .
طبيعت آن : گرم و خشك و منسوب به مشترى است .
افعال و خواص آن : بوييدن و آشاميدن آن مقوى دماغ و روح نفسانى و بصر و جگر و معده و محلل رياح و ملطف و مسهل اخلاط و طلاى آب معصور و يا مطبوخ آن با آب برگ گل سرخ ساييده دو مرتبه يا سه مرتبه در حمام جهت قلع آثار سياهى كه از جرب و غير آن به هم رسيده باشد مجرب دانستهاند . آب مقطر يعنى عرق آن بوى قرنفل دهد و در خواص مانند بادرنجبويه است در تقويت و تفريح نفس .
برطانيقى
به فتح با و سكون راى مهمله و فتح طاى مهمله و الف و كسر نون و سكون ياى مثناة تحتانيه و كسر قاف و سكون يا لغت يونانى است و به هندى سروالى نامند .
ماهيت آن : نباتى است ربيعى و غير بستان افروز است . برگ آن شبيه به برگ حماض برّى و از آن ريزهتر و سياهتر و مزغب و ساق آن باريك و گل آن مايل به سرخى و قسمى از آن شبيه به خيرى است .
طبيعت آن : مركب القوى با قوّت قابضه و بعضى در اول دويّم گرم و خشك گفتهاند و منسوب به مشترى .
افعال و خواص آن : ضماد آن محلل اورام و منقى آثار و برگ و عصاره آن جهت التيام جراحات و مضمضه به طبيخ خشك آن جهت قروح دهن و زخمهاى متعفن و ورم و بدبويى دهان و آشاميدن آن جهت تبها نافع و بهترين ادويه قابضه مستعمله است از براى دفع عفونات .
مورث غثيان ، مصلح آن عناب .