باب دويّم : در بيان ادويهاى كه حرف اول آنها باء موحده است .
فصل الباء مع الالف
بابونج
به فتح باى موحده و الف و ضم باى موحده و سكون واو و فتح نون و جيم به فارسى بابونه و در مغرب بابونق نامند .
ماهيت آن : گياهى است شاخهاى آن سبز و نازك و باريك متشعب و به قدر ذرعى و زياده بر آن و برگ آن ريزه و باريك اندك طولانى و وسط گل آن زرد و اطراف آن برگهاى ريزه سفيد و از گل اقحوان ريزهتر و بهترين آن گل ريزه بسيار خوشبوى آنست و عند الاطلاق مراد گل آنست .
طبيعت آن : در دويّم گرم و در آخر اول خشك .
افعال و خواص گل آن : ملطف و محلل بىجذب و مفتح و مقوى دماغ و اعصاب و باه و با قوّت ترياقيه و مدر عرق و شير و بول و حيض و جهت امراض دماغى و درد سر و نزلات و تحليل بقاياى رمد و تحليل رياح گوش و ربو و يرقان و تسكين اعيا و درد سينه و جگر و احشا و مقعده و رحم و تحليل و تليين اورام آنها و بيضه و ساير اعضا و تفتيت حصات مثانه و اخراج مشيمه و دفع عفونت سودا و بلغم و حميات عفونى و قولنج و ايلاوس و عسر البول و عسر ولادت و جرب رطب و احتباس حيض شرباً و ضماداً و طلاءً نافع و بدن را از اخلاط رديه پاك گرداند و به دستور جلوس در طبيخ آن و نطول آن در اكثر علل مذكوره و بخور پخته آن با سركه جهت رفع نزلات در انتها و درد چشم با مداومت آن مفيد امّا بايد كه بعد از تنقيه ماده باشد و خاييدن آن جهت قلاع دهان و ذرور آن جهت غرب منفجر بغايت نافع و شستن چشم با آب مطبوخ آن به تنهايى جهت درد چشم و بخور آن در آتش جهت گريزاندن هوام مؤثر .
مقدار شربت آن : تا سه مثقال .
بدل آن : قيصوم و برنجاسف و اقحوان .
مضر حلق ، مصلح آن عسل و شربت انار .
بيخ آن گرمتر و خشكتر و در افعال قوىتر از گل آن و يك مثقال با شراب و عسل بسيار محرك باه است .
و روغن آن كه گل آن را در روغن كنجد چهار وزن آن اندازند و در آفتاب گذارند و هفتهاى يك مرتبه تجديد نمايند تا سه دفعه و يا اينكه در آب جوش دهند تا روغن بماند و آب آن بسوزد و احتياط نمايند كه روغن نسوزد و اگر در قدرى مضاعف طبخ دهند تا قوّت آن تمام در آب آيد و اگر خشك باشد نصف وزن تازه آن بگيرند پس ماليده و صاف كرده در روغن كنجد چهار وزن آن داخل نمايند و طبخ دهند بهتر است .
طبيعت آن : گرم در دويّم و خشك در اول بلكه در خشكى معتدل .
افعال و خواص آن : محلل اورام بارده و مركبه و مجفف رطوبات و تدهين بدان جهت دفع لرز حميات بلغمى و سوداوى و ادرار عرق و اعيا و تسديد مسام كه از سرما باشد و تمدد و تحليل رياح محتبس در اعضا و درد كمر و مفاصل و نقرس و قطور آن در گوش جهت ثقل سامعه نافع .
بادآورد
به فتح باى موحده و الف و سكون دال مهمله و مد همزه و فتح واو و را و دال مهملتين لغت فارسى است و كنگر سفيد نيز نامند و به عربى شوكة البيضاء و به رومى لوفينيقى و به سريانى ساناجور و مؤلف جامع تميمى آن را عصفر برّى مىداند و به هندى گويند كه جوسا است .
ماهيت آن : نباتى است خاردار به قدر دو ذرع و ساق آن به قدر انگشت ابهام و بزرگتر از آن و مثلث و سفيد و مزغب و