همچنين چون بر هر حيوانى ديگر بمالند و دمعه يعنى چركى كه در جوف گودال گوشه چشم آن جمع مىشود و عوام آن را ترياك گاو كوهى نامند در دفع سموم حيوانى قوىتر از ترياق فاروق است و چون به طفل بعد از ولادت قبل از آنكه شير به او دهند مقدار يك حبه از آن چرك در شير حل نموده در كامش بچكانند ما دام الحيات آن طفل از گزيدن هوام ايمن باشد و چون مار آن طفل را ببيند سست شود و از حركت باز ماند مجرب است و بغدادى گفته كه اين اصلى ندارد و قضيب مجفف مسحوق آن با شراب و امثال آن در معاجين و حبوب در تهيج باه و انعاظ نايب مناب سقنقور دانستهاند و يك مثقال آن ترياق گزيدن افعى و مفتت حصات و تعليق قضيب و خصيه و پوست و شاخ آن هر يك به تنهايى جهت منع گزيدن مار و عقرب و زنبور و ساير هوام مجرب و چون قضيب آن را بر بازو بندند نزديك حامل آن مار نيايد و پنيرمايه آن مقوى باه و حمول آن سه روز بعد از طهر مانع آبستنى است و سم آن را چون بخور نمايند زلو را بكشد دفعتاً و مجرب است و گفتهاند سر دم آن قاتل است لهذا بايد در وقت ذبح بلافاصله دم آن را ببرند و از خاصيت آنست كه بينى خود را بر سوراخ مار مىنهد و به قوّت نفس خود مار را به خود مىكشد و به تعجيل بيرون مىآورد مانند آهن ربا آهن را و شروع به خوردن آن مىنمايد از دنباله آن و چون تمام آن را بخورد حدتى و سوزشى در چشم آن پيدا مىگردد و آبى از آن جارى مىشود و در گودالى كه در گوشه چشم آنست مجتمع مىگردد و به مرور ايام منجمد و بسته مىشود و آن دمعه آن ترياق است كه ذكر يافت و نيز چون مار را بخورد و گرمى و سميت در خود يابد سرطان را گرفته مىخورد به جهت دفع آن و ماده آن بعد از وضع حمل بچهدان خود را مىخورد لهذا پوست آن علت نفاس را مفيد است و چون گوزن كسى را به شاخ خود مجروح سازد زخم آن كم معالجه پذير است و از خوردن ذنب الايّل عارض مىگردد كرب شديد و غشى و هم و سم قاتل است . علاج آن آشاميدن كثيرا با روغن گاو و عسل نيمگرم و قى كردن پس آشاميدن فيل زهره دو دانگ تا نيم درم با شراب و خوردن مغز پسته و فندق .
مخزن الأدوية ( ط . ج ) — صفحة 196
مساهمون: محمدرضا شمس اردكانى
ص١٩٦