ارمال و ارمالك
به فتح همزه و سكون راى مهمله و فتح ميم و الف و لام و به لغتى ديگر كاف بعد لام آمده به سريانى ارمالى نامند .
ماهيت آن : پوست درختى است خشبى شبيه به قرفه با عطريت و رنگ آن مايل به زردى و صنفى از قرفه است منابت آن منابت قرفه و بهترين آن تازه زرد رنگ خوشبوى آن است و نواب سيد علوى خان مخاطب به معتمد الملوك قدس سره نوشتهاند كه پوست درخت كادى است .
طبيعت آن : در آخر دويّم گرم و خشك .
افعال و خواص و منافع آن : نايب مناب قرنفل و دارچينى و قرفه دانستهاند و مقوى دل و احشا و معين بر هضم و جميع قوّتها و جهت استحكام لثه و امراض دندان و بوى دهان و رمد و منع انتشار زخمها و آكله و تسكين اوجاع و ادرار فضلات نافع و بوييدن آن جهت تقويت دماغ و آشاميدن آن جهت قطع بخارات كريهه هر جا كه باشد و بوى دهان و رمد بارد و ادرار فضلات و لينت طبع و مضمضه آن جهت استحكام لثه و امراض دندان و سنون آن جهت درد دندان و استحكام لثه و ضماد آن جهت بثور و اورام و اندمال قروح و منع تعفن اعضاء و طلاى آن جهت اصلاح ناخن و چون آن را كوبيده و با مثل آن آرد گندم و شكر خمير كرده در روغن بريان نموده گرماگرم بر عضو موجع و درد چشم بارد تكميد نمايند در ساعت تسكين وجع آن نمايد .
مصدع محرور مصلح آن گشنيز .
مقدار شربت آن : به تنهايى تا دو مثقال .
بدل آن : در نكهت كبابه و در غير آن سليخه .
حكيم مير عبد الحميد در حاشيه تحفه نوشته كه آن را به هندى لوده به ضم لام و سكون واو و دال مهمله و ها در آخر نامند و شايد شبهه باشد ارمال غير لوده است و يحتمل كه آن نوع زبون دارچينى و بين قرفه و سليخه باشد و لوده پوست درختى ديگر قريب النفع بدان و اهل هند در امراض مذكوره و امراض ارحام براى دفع رطوبات و درور حيض و غيرها و براى درازى موى در ادويه آن مستعمل دارند و اين با عطريت و خوشبو نيست .
ارمنين
به فتح همزه و سكون راى مهمله و فتح ميم و كسر نون و سكون ياى مثناة تحتانيه و نون لغت يونانى است .
ماهيت آن : نباتى است برى و بستانى و هر سال مىرويد برى آن غير مستعمل و بستانى آن برگهاى آن شبيه به برگ ابهل و ساق آن مربع به قدر نصف ذراع و غلاف ثمر آن شبيه به غلاف لوبيا مايل به طرف اسفل و تخم آن سياه و دراز و تخم برى آن مستدير و اغبر و گويند ارمنين درخت قلقلان است و ابن بيطار نوشته كه غير آن است چنانچه مشهور است در زمان ما صفت آن غير صفت قلقلان است و در حرف القاف خواهد آمد .
طبيعت آن : در سيّم گرم و خشك .
افعال و خواص و منافع آن : محلل و جاذب . آشاميدن يك درهم آن با شراب بغايت محرك باه و ضماد مطبوخ آن محلل اورام بلغمى و همچنين ضماد آن با آب و ضماد گياه آن نيز و قطور آن با عسل جهت ازاله قرحه چشم مسمى به ارغامن و بياض آن نافع و غير بستانى آن در اين افعال قوىتر است و مخرج جنين .
ارنب برى
به فتح همزه و سكون راى مهمله و فتح نون و باى موحده معرب از ارنباى سريانى است و به عربى نمور به نون و راى مهمله و به يونانى فروسيمون و اغروس و غرساوس و نيز به سريانى لاعوسى و به فارسى خرگوش و به تركى دوشان و به هندى سساوسسه و كهرهه نامند .
ماهيت آن : حيوانى معروف است به جثه گربه با موىهاى بسيار نرم و صورت آن فى الجمله شبيه به صورت موش و گوشهاى آن بسيار بلند و لهذا آن را خرگوش نامند و دستهاى آن كوتاه تر از پايهاى آن و مانند زنان حيض بيند و گويند منقلب مىگردد نر آن به ماده و بالعكس و اصلى ندارد بلكه يك سال نر آن بسيار مست و قوى مىگردد و يك سال ماده آن و لهذا شبهه نموده آن را گفتهاند و مدت حمل آن هفتاد روز است و زياده هم گفتهاند و گويند چون آن را بسيار بترسانند و ذبح نمايند خون از مذبح آن بر نمىآيد و سفيد يك رنگ و سياه اغبر و ابلق .
طبيعت آن : گرم در سيّم و تر در دويّم و به زعم بعضى سياه آن خشك و سفيد تركى آن بسيار گرم و خشكى آن كمتر و مشهور آن است كه مزاج آن سرد است و به اين قول ايراد نمودهاند كه پس از چه جهت نافع است مفلوجين و صاحبان بارد المزاج و امراض بارده را و جواب گفتهاند كه مزاج آن هر چند سرد است و ليكن گوشت آن گرم است از گوشت غزال و حق جواب آن است كه آنچه مشهور است غلط است و سبب آن شهرت افعال آن است از جبن و خوف و سبب اين هر دو نيست برودت مزاج آن بلكه مزاج آن بسيار گرم است و از لوازم حرارت جرأت و جلادت و اقدام بر حرب است و آن جانورى خرد است اگر اين لوازم حرارت با او نباشد به زودى از جنگ و غزا هلاك مىشود جناب بارى تقدس و تعالى به حسن تدبير و حكمت بالغه قلب آن را به نسبت با بدن آن بسيار بزرگ خلق كرده پس حرارت غريزى و روح حيوانى در فضاى قلب آن متفرق شده ضعيف مىگردند و موجب جبن و خوف او مىشود و نيز حرارت اصلى