متغيّر مىنمايد . آب شاه رودى كه به اين بزرگى شيرين باشد خيلى كم است . در وقت بهار طغيان كرده در اواسط تابستان نقصان مىنمايد ، خصوص امسال به طورى آب رود كم شده كه پياده تردّد مىكرد .
اوايل اين رود از اراضى ارض روم از مغرب به مشرق ممتد و مجرى و به بحر خزر متّصل مىشود . در كتب تواريخ عظمت و قدمت اين رود مبسوط است .
اكنون جاى بسط اين مقال نيست .
سرحد روز چهارشنبه غرهء رمضان المبارك 1296
حوالى غروب روز سهشنبه از رود گذشته ، بهطور رسمى مأمورين سرحد جناب آقا را پذيرايى كردند . منزل در يكى از سالنهاى مهمانخانه جديد البناء دولتى شد . رئيس سرحد جلفه قينازى از جانب دولت روسيه مأمور به خدمت اينجا است . اين روزها ناخوش بوده قوّهء حركت را نداشت ، ولى ساير اجزاء لازمه احترام را به عمل آوردند . بعد از استراحت زمان قليلى به ملاحظهء گرمى هوا و كمى آب در بين راه تا شهر نخجوان نصف شب حركت شد . ميزان درجهء حرارت گرما در ترموسر سانتيگراد 26 درجه بود . دولت روس اوّلين اهتمامى كه دارد در باب استراحت مسافرين است در خاك خود ، خصوصا در تسهيل حركت و تسطيح طرق با ملزومات آن در همهء راهها اسباب آسودگى را فراهم آورده ، در اغلب راه فققازيه راهها را شوسه و مسطّح كرده ، از سرحد تا ايروان راه مسطّح است ، ولى بهطور معمول راه شوسه كه متداول است درست نكردهاند . در بعض نقاط عرض راه پست و بلند زياد است كه از حركت عرّادهها گرد و غبار مفرطى شده موجب اذيّت و زحمت مسافر مىشود .
[ نخجوان ]
در ورود به شهر نخجوان جمعيت كثيرى از تجّار و معتبرين شهر بعضى با