كوه و در ساير جبال خصوص كه در كوههاى موسوم به كجلر كه در غربى مرند واقع است يافت مىشود . شكارگاه كجلر مشهور و معروف به شكار جارهء مرحمت و غفران مآب نايب السلطنه - عطّر اللّه مرقده - است كه گاهگاه براى تفرّج و شكار به آنجاها تشريففرما مىشدند . زمينش قابل همه نوع زراعتكارى است كه به همه جهت در بعض جاها بهتر و زيادتر ريع مىدهد . اثمار و فواكش امتياز بر سر جاها دارد . رودخانه موسوم به زيلبير از وسطآبادى مرند مىگذرد ، آبش در تمامى بهار جارى ، ولى در فصل تابستان مقطوع شده ، به زراعات مصرف مىشود . فاضل آب اين رود در زمين مرگان به آب رودخانه قرهصوى خوى ملحق شده ، به رود ارس مىريزد .
خلاصه منزل امروزى قريهء عريان دبى [ تپه ] است . از مرند تا قريهء مزبوره شش فرسخ است . به فاصلهء شش ساعت به منزل مزبور رسيده ، در چاپارخانهء آنجا رحل استراحت انداخته ، هركسى در جايى آرميد . امروز هوا به شدّت گرم بود .
قريهء عريان دبى در جاى پرسنگلاخى و در دامنهء كوه خيلى سختى واقع است . در يكى از شعب اين كوه ، مزار يكى از اولياء اللّه واقع است كه بين الناس نسبتش را به بابا طاهر عريان همدانى مىدهند . وجه تسميهء خودآبادى اينجا عريان دبى نيز گويا ازين بابت باشد . ولى مشهور چنان است كه قبر او در قرب همدان است .
چند پارچه دهى كه متصل به هم در اين بلوك واقع است ، زبان مخصوصى قريب به كردى دارند كه او را به زبان هرزن ياد مىكنند . گويند بابا طاهرچندى در اين صفحات ساكن بوده و اين زبان از او به يادگار مانده است . قريهء مزبوره خالصهء ديوان اعلى است .
روز سهشنبه سلخ شهر شعبان 1296
منزل امروزى كنار رود ارس است . صبح زود از منزل عريان دبى شدّ رحال گرديد . چون بوغاز درّه دز كه در سر راه سرحد واقع و از جاهاى سخت است و عبور كردن از آن با تخت روان قدرى صعوبت داشت ، جناب آقاى ثقة الاسلام امروز سوار تخت نشده به اسب سوارى طول اين تنگهء درّهدز را با بطؤ و تأنّى
هداية الحجاج ( سفرنامه مكه ) ( فارسى ) — صفحة 66
مساهمون: محمد رضا طباطبايى تبريزى
ص٦٦