گويند ، رفته آنجا هم خالى از تماشا نبود .
نوزدهم ربيع الثانى 97
عمدهء معطّلى اين چند روزه در شهر تفليس از جهت پيدا نشدن عرّاده براى حمل ما يحتاج سفر بود كه به واسطهء سختى زمستان و كثرت برف و گرانى كاه جو از تفليس الى سرحد همه عرّابچىها دست از كرايهكشى كشيده بودند و كرايه هم سه مقابل بالا رفته . بعضى از حجّاج كه از نجبا و خوانين قرهباغ از مكه در همهجا متفق و همراه بودند ، راه قرهباغ را براى وصول به مقصد از راه ايروان ترجيح داده ، ضمنا جناب مستطاب آقائى ثقة الاسلام را به ولايت خودشان دعوت كردند و قدوم ميمنت لزوم الوجود فايض الجود را در اين موقع مغتنم شمرده ، به همين نيت عزم كرده ، طرف عصر از شهر تفليس حركت شد . مقرّب الخاقان ميرزا محمود خان قونسول به اتفاق محمد على بيك رئيس پستخانههاى ولاد « 1 » قفقاز تا منزل اوّلى به مشايعت آمده از آنجا وداع نموده مراجعت نمودند . امروز در ظرف دو ساعت از سه چاپارخانه گذشته در چاپارخانهء سومى موسوم به آل كت توقّف شد .
[ بهسوى قرهباغ و عبور از روستاهاى فراوان ] بيستم شهر ربيع الثانى 97
امروز صبح زود از منزل مزبور حركت كرده ، نهار را در قريهء كمى قيه صرف نموده ، در همهجا تند رانده در منزل آغ استفا وقت غروب منزل شد . در اينجاها زمين تازهتازه سبز مىشد . برف لكهلكه در دامنه و شعب تلال و جبال پيدا بود ، ولى باز وجود آتش محتاج اليه بود . آغ استفا انتهاى خاك تفليس و اوّل خاك گنجه است . راه قرهباغ از اين منزل از راه ايروان جدا مىشد .
بيست و يكم شهر ربيع الثانى 97
امروز از راه معمولى ايروان جدا شده ، از نزديكى آبادى آغ استفا رو به مشرق ، جاده قراباغ را پيش گرفته راه قرهباغ مثل ايروان شوسه و سنگ ريخته نيست ، ولى مسطّح و در بعضى جاها به رودخانهها پل بستهاند ، اما قراولخانه ، به قرار راه
هامش
( 1 ) كذا . شايد ولايت يا بلاد .