اين نهر درخت گزونى بسيار روئيده است .
خلاصه باز حدود كانال از دو طرف خشكى پيدا كرده ، پس از دو ميل راه كه طى شد واپور به سمت شمال حقيقى حركت مىكند . در نزديكى اسماعيليه حركت واپور ما بين شمال و مشرق است .
عرض كانال در اينجا تا هشت ميل بهقدر 40 متر است . پس از آن باز گشادتر و وسيعتر مىشود . در بعض جاها از ثلث راه به طرف پورت سعيد يمين و يسار كانال را از براى اينكه خاك خود كانال به خارج ريخته شده نريزد ، سنگچين كردهاند . باوجود اين خيلى جا خراب شده ، خاك و ريگ از سنگچين گذشته ، به توى كانال مىريزد . عمدهء خرابى اين كانال از طرف يسار از بيابانهاى دور و دزار مصر است كه على الاتصال باد خاك و ريگ آورده ، كانال را پر مىكند . آفت كلّى اين نهر از همين ريگ نرم است .
يك كشتى بخارى كوچكى در صبح و شام يك دفعه همه روزه در توى كانال از پورت سعيد تا ابتداى كانال كه در نزديكى سويس است ، سير كرده بر مىگردد . يعنى از اوّل كانال تا آخر آن تند مىرود و هرچه نوشتجات مأمورين است به يكديگر مىرساند و در هنگام ضرورت خيلى كارهاى عمده را از پيش مىبرد . در حركت آنقدر سريع است كه در روى آب نمىتوان از آن تندتر كشتى تصوّر كرد . غالب ديده شده كه از كثرت حركت به جزئى تموّج دريا غرق و ناپديد شده ، بدين جهت خيلى احتياط را دارد .
در وسط كانال در مقابل اسماعيليه يك فروند كشتى جنگ زرهدار مملوّ از نفرات نظام و توپهاى بحرى هميشه حاضر است و نيز به جهت آسايش متردّدين يك شعبه آب شيرين از رود نيل به مسافت بعيده به لب كانال با تنپوشهاى آهنى رسانيده و در تمامى خط كانال امتداد داده كه در هر نقطه مسافرين آب صاف و گوارا بردارند . على الاتصال تمامى روز كشتى بخارى است كه از اين ممرّ مرور داده مىشود و غروب كه شد در هر نقطه كانال كه كشتى بزرگ و كوچك حركت مىكند ، مىايستد . رسم مرور و حق ماره همگى به عهدهء
هداية الحجاج ( سفرنامه مكه ) ( فارسى ) — صفحة 225
مساهمون: محمد رضا طباطبايى تبريزى
ص٢٢٥