غير از اين ، در شب دوازدهم ماه نيز در موقع منى ، آتشبازى بسيار مفصّلى مىنمايند . يكى در نزديك چادر والى باشكوهى تمام و شليك با تفنگهاى نظام مىشود و ديگرى در نزديكى حمل مصرى در مدت خيلى طولانى آتشبازى نمودند . گفتم : مخارج اين همه آتشبازى از قيمت پوست گوسفندهاى قربانى است كه روز عيد اضحى از وادى منى آدمهاى شريف جمع كرده به فروش رسانيده ، وجه آن را به خرج آتشبازى مىرسانند .
تا اين سال آتشبازى منحصر به اين دو جشن دولتى و ملتى عثمانى بود . و از جانب دولت عليه ايران تا حال اين قبيل رسومات معمول نبود . ولى امسال از حسن كفايت و كاردانى حاجى ميرزا حسن قونسول جدّه در منى در مقابل جشن و آتشبازى آنها در همان شب ، خودنمايىهايى ديده شد كه مىتوان گفت اسباب آتشبازى و ساير چيزهاى او ترجيح بر ديگران داشت . در وقوف به منى قونسول دولت عليه ايران در مقابل چادر كارپردازى ، بيدق شير و خورشيد نصب كرده ، و چادرهاى حجاج اهالى ايران علىقدر مراتبهم به ترتيب مرغوب در همان موضع مرتّب نموده . شبها مشعلها از پيش چادرها افروخته كه حضرات اعراب و شرفا به نظر تعجّب و حيرت نگريسته به قوّت عظمت و شوكت دولت ايران و ايرانيان تماشا مىكردند .
روز عيد جناب والى با اعزّهء مكه از قونسول ديدنى كردند و در مكه نيز احترامات قونسولگرى را به وجه اكمل مراعات مىنمودند . حقيقت امروز اقتدار و رفاه حالى كه براى اهالى دولت عليه ايران در خارج ولايات حاصل است ، در ازمنهء سابقه ممكن نبود . پس همهء اينها از يمن توجّهات و عنايات كاملهء پادشاه اسلام پناه فلك دستگاه قدردان و قدرشناس عليا حضرت اقدس همايون شاهنشاهى است . خداوند عالم و عالميان اين نعمت عظمى را بر اهالى ايران تا قيام قيامت مستدام بدارد .
از جمله اعاظم و مشاهير اهالى ايران امسال كسانى كه به زيارت بيت اللّه الحرام مشرّف شده بودند از اين قرار بود : جناب مستطاب ثقة الاسلام حاجى
هداية الحجاج ( سفرنامه مكه ) ( فارسى ) — صفحة 188
مساهمون: محمد رضا طباطبايى تبريزى
ص١٨٨