را خدشه گويند ، بر ساير اعراب افتخار و امتياز دارند . لباس اهل مكه غالبا پارچهء نازك سفيد رنگ است و هميشه عمامهء سفيد بدون چفيه و عقال در سر دارند . و قباى بلند آستين تنگى پوشيده . از روى آن جليقهء كوتاه در تن دارند . اغلب مردمان لباده عوض عبا مىپوشند . لباس امرا و شرفاى مكه بسيار نظيف است و در حين راه رفتن با نهايت تبختر و تكبّر راه مىروند . زادگان امرا و شرفا هميشه خنجرى در كمر دارند كه اين امتياز تنها براى آنهاست . ساير اهالى شهر اين امتياز را ندارند .
در موسم حج دو چيز در مكه محل تعجّب و حيرت است . اوّلا جمعآورى اين همه آذوقه خصوص نان باوجود اين همه حجّاج كه همه ساله از دويست الى سيصد هزار نفر متجاوز مىشود ؛ به چه واسطه و از كجا اين همه نان را فراهم مىآورند و حال آنكه خبازان مكه منحصر است به چند نفر اعرابى كه در توى طبق نان مىفروشند . و ثانيا فقرهء منزل كه باوجود آنكه منزل مخصوصى به جهت حجاج مهيا نكردهاند و مثل ساير بلاد ميهمانخانه و قهوهخانه نيست ، معلوم نمىشود اين همه جميعت در كجا گنجيده و بدون زحمت يكديگر با كمال خوبى چطور گذران مىنمايند . بلى امورات خداوندى همواره از اوهام و قياس بشرى خارج است .
خلاصه تمام معمورهء شهردو حمام دارد ؛ يكى آبش شيرين و ديگرى شور است . هردو بهطور مرغوب نيست .
قبرستان مكه متصل به كوه در شعب النور در سمت شمالآبادى واقع شده .
در انتهاى اين قبرستان مقبرهء حجون - به تقديم الحاء على الجيم - است كه قبور آباء و اجداد حضرت ختمىمآب - صلّى اللّه عليه و آله - در آنجا هست و هر يكى را بقعهء مخصوصى بنا نمودهاند . پنج تن از اجداد و عشيرهء آن حضرت در اين موقع مدفون است : عبد مناف ، عبد المطلب ، جناب ابو طالب والد حضرت ولايتمآب ، آمنه بنت وهب والدهء حضرت رسول - صلى اللّه عليه و آله - جناب خديجه زوجهء مكرمّهشان . و بعضى از شرفا نيز در اين مقبرهء پاك همآغوش
هداية الحجاج ( سفرنامه مكه ) ( فارسى ) — صفحة 169
مساهمون: محمد رضا طباطبايى تبريزى
ص١٦٩