پس از آن مىميرند . البتة كسى كه مشاهده نكرده باشد ، مىگويد كه اين مرد ديوانه است وبسيار تجربه افتاد كه چون از ميان قز بيرون مىآيد ، سوراخ كردن وهوا بيرون آوردن وچشم وپر وبال ظاهر گشتن ، به يك طرفة - العين معمع است . پس اگر به يك لمحه پيش از آنكه سوراخ كند قز را بشكافند همان كرم باشد .
ديگر اگر كسى زنبور « 1 » عسل نديده باشد ، گويند زنبورى نيش زهرآلود دارد واز گياهان كوه وصحرا چيزى چرب حاصل مىكند كه چون آب مىبيند مىبندد واز آن ظرفهاى مسدّس مىسازد وبعد از آن شيرهاى به غايت شيرين قى مىكند كه چون آب مىبيند مىگدازد وظرفهاى مسدس را پر از آن مىكند . وآن زنبوران را أميري هست كه بر ايشان حكم مىكند وأمير ايشان را حاكم وبوّاب ونايب وحاجب وجلاد وباورچى وطباخ هست . واگر يكى از ايشان گناهى كند سياست فرمايد وبه حضور أمير هيچ گستاخى نكنند ونيش نزنند وهر كجا أمير برود ، همه با أو بروند واگر يكى به پيش أمير ديگر رود بكشند كه از أمير خود چرا برگشتى واگر اميرشان بميرد بچهء أمير ، أمير ايشان باشد وهمه سال بچه كنند . البتة هركه مشاهده نكرده باشد گويد كه اين مرد سراسيمه شده ونامربوط مىگويد . غرض آنكه هرچه ما نديدهايم ممكن هست .
بعد از آن چون از بلاد سمنجان كه نازل ملك ختن « 2 » است بگذرند بلادتتر ومغول است ودو بحيرهء بزرگ است وكوهى چند كشيده ، با آب روان وشهري بزرگ كه تختگاه خاقان است وبلاد مغول در أول إقليم سيم است وبلاد تتر در آخر ودو كوه بزرگ هست ودر ميان آن دو كوه دربندى است وراهگذرى كه آن دو طرف از لشكريان در سر درّه نشستهاند .
بعد از آن شهرهاى آخر مملكت چين وختا وتتر است واز جانب
هامش
( 1 ) - در نسخهء روسيه « منج » به جاى « زنبور » .
( 2 ) - نسخهء « م » : چين .