كردند . و حنبلىمذهب در رى بسيارند باصيت زياد و عوام اين طايفه از فقها نهايت تمكين و متابعت را در مسئلهء خلق قرآن دارند .
اهل قم شيعه مىباشند و در مذهب خود غلوى دارند و جماعت را ترك كرده بودند و جوامع را خالى گذاشته تا آنكه ركن الدوله حكم كرد مسجد را بسازند و عمارت كنند و ملازم آن باشند .
اهل همدان و توابع آن اصحاب حديث و اخبارى هستند مگر مردم دينور كه خاصوعام مىباشند . و در آنجا اختلاط اصوات است از جمله مذهب و طريقت سفيان ثورى رواج است [ و ذكر فصول اقامه را دو دفعه مىگويند ] « 6 » چنانكه رسم اهل اصفهان هم سابقا همين بوده است و از قراء قول ابو عبيده و ابو حاتم را قبول كردهاند و ادغام ابى عمر بن كثير را . و تجارتشان نافع و مفيد است و چيزهائى كه از رى حمل به بلاد ديگر مىشود بردها و بافتههاى مخصوص است كه آن را به دو پود و از پنبه مىبافند و كاسههاى چوبى و مسلهها كه آلت دوختنى سطبر باشد از قبيل جوالدوز و شانهها و از قزوين انواع كساها از قبيل گليم و جوراب و كمانها و از قم كرسىها و دهنه و ركاب و جامه و زعفران بسيار و از همدان و اطرافش جامه و زعفران و اقسام زنبيلها و پوست روباه و سمور و موزه و پنير و از سر - كه دهى است از دهات رى - طيلسانهاى نيكو كه نوعى از بالاپوش و گليمهاى ممتاز حمل مىشود . و از خصايص رى خربزه و انواع شفتالو است و از اصفهان نمكسود و اقسام لبنيات و از كاشان قمقمىها و آفتابههاى مسى است . و در اين شهر معدن لاجورد و سنگ مرمر است و از دينور شير و دوغ و پنير . [ و قزوين را ( قميصى ؟ ) است كه از منسوجات كتان و حرير باشد ] « 7 » و در رى كسانى هستند كه در باب خلق قرآن كمال تعصب را دارند همچنين در قزوين در ميان دو فرقه كه هردو اهل سنت و جماعتاند متعصبين بسيارند . اهالى همدان نيز متعصباند اما نه در مذهب .
اما صفات آبهاى اين اقليم : غالب آب اصفهان از چاه است و ردى و آب رى اسهال مىآورد و هركس از غربا آب نهر قزوين را بنوشد مبتلا به
هامش
( 6 ) - ترجمهء احسن التقاسيم : در جامع ايشان بندهاى اقامه جفت است .
( 7 ) - ايضا : ترذوغ قزوين و كمانهايش [ خناقهاى همدان و پوتين آن ] .