آبش سرد و گوارا و چشمههاى بسيار دارد . و در آن جامعى است رشيق - البنيان و عتيق البناء . اهل همدان چاپلوس و متملق و با غربا و فقرا مهربان و خوشرفتار . باغات همدان شبيه به بساتين است و مسجد جامع آنكه واقع در بازار است عمارت و بنيانش در غايت استحكام و اعتبار مىباشد .
بازارهاى همدان سه رسته و قلعهاى در وسط شهر ديده مىشود كه خراب و باير است و بر گرد شهر حصار و بارهاى موجود است . خلاصه همدان شهرى است پاكيزه و نفيس و نان اين بلده ارزان و حلوياتش ممتاز و نيكو و گوشت در اين شهر زياد است . و غير از خصايص مذكوره باز همدان را محسنات هست اما هوايش بسيار سرد و اهلش به حسد معروف و مكر و تزويرشان مذكور و غلوشان در حق معاويه معروف است . فى الحقيقه معدن و جايگاه رعد و برق و برف و دمه است . چنانكه يكى از شعرا گفته است :
النار فى همدان يبرد حرها * و البرد فى همدان داء مسقم
و الفقر يكتم فى بلاد غيرها * و الفقر فى همدان ما لا يكتم
قد قال كسرى حين ابصر تلهم * همدان فانصرفوا فتلك جهنم
خلاصه امروز از براى همدان آن معمورى و آبادى قديم باقى نيست و رى پاكيزهتر و سزاوارتر و آبادتر از همدان است يعنى اهل همدان پراكنده و متفرق شدهاند و علماى آن كم است و رى رونق همدان را شكسته و دولت و ثروت آن را برده است . همدان در دامنهء كوه واقع و ابنيه و عماراتش از خاكوخشت خام است . وسعت خاكش چهار فرسنگ در چهار فرسنگ يا دو فرسخ در دو فرسخ مىباشد . شهر همدان مرتفع و عالى است .
اسدآباد :
قصبه و شهر كوچكى است از مضافات همدان . عمارات آن محكم - البناء و بازار معاملاتش رواج و بارونق و محل خير و بركت است .
عسل در اسدآباد زياد است . قصر كسرى در يكفرسخى آنجاست و يك تل رفيعى در ميانهء اسدآباد و همدان فاصله است و آبهاى جارى دارد و مسجد جامع معمور جديد البناى اسدآباد در كوچههاى باصفا واقع شده است .
طرز :
طرز محلى است كه قصر كسرى در آن است و از جاده دورافتاده